Ana Temalar ve Önemli Fikirler/Olgular 1. Dijitalleşme ve Dijital Dönüşümün Tanımı ve Evrimi (Bölüm 1) Tanımlar: Kaynak, dijital dönüşüm sürecini üç aşamada açıklar: Dijitizasyon: "Analog verileri dijital veri setlerine dönüştürme süreci". Dijitalleşme: "Dijital fırsatlardan yararlanan iş modelleri ve süreçlerdeki inovasyon." ve "bir iş modelini kökten değiştirmek için dijital teknolojilerin kullanılması". Dijital Dönüşüm: "Tüm sektörlerin sürekli olarak birbirine bağlı olması ve dijital ekonomi nin gereksinimlerine karşı gerçekleşen adaptasyon süreci." veya "dijital yayılma yoluyla ekonomilerin, kurumların ve toplumun sistem düzeyinde yeniden yapılandırılması." Tarihsel Dönemler: İnsanlık tarihini teknolojik altyapıya göre "Tarım Çağı", "Sanayi Çağı" ve "Dijital Çağ" olarak ayırır. Dijital Çağ, "bilgi ve iletişim teknolojilerinden oluşan bir alt yapıya dayanmaktadır." Bilgi ve İletişim Teknolojisinin Aşırıları: Dijital çağdaki bilgi ve iletişim teknolojisinin dört aşaması (kurumsal bilgi işlem, son kullanıcı bilgi işlem, stratejik bilgi işlem, ulaşılabilir bilgi işlem) detaylandırılmıştır. Özellikle "ulaşılabilir bilgi işlem" aşamasının, "fiziksel dünyayı doğrudan elektronik alanla ilişkilendirmeye odaklanmakta ve böylece daha önce mümkün olmayan bir karmaşıklık, hız ve kalite düzeyine izin veren ve her yerde bulunan bir alan yaratmaktadır." Dijitalleşmenin Özellikleri: Dijitalleşmenin altı temel özelliğini vurgular: Birbirine bağlantılılık: İşletmeler, araçlar, iletişim ve sosyal etkileşimin artması. Gecikme süresini azaltma ve bilgi bolluğu: Karar verme sürelerinin kısalması ve gerçek zamanlı bilgiye erişim. Daha fazla şeffaflık ve karmaşıklık: Artan örgütsel karmaşıklık karşısında şeffaflık ihtiyacı. Hiyerarşinin kaldırılması ve kişisel sorunların çözülmesi: Tersine mentorluk programları ve daha esnek yapılar. Karar verici ve bütünlük arttırıcı: Daha hızlı karar alma süreçleri ve kişisel bütünlüğün önemi. İnsanlaştırma etkisi: İnsanların sanal platformlar aracılığıyla daha özgün etkileşim kurması ve insan-makine işbirliğinin artması. 2. Büyük Verinin Dijital Dönüşümdeki Rolü (Bölüm 1 ve 2) Tanım ve Önemi: Büyük veri, "çevrimiçi ve dijital medya ekosistemlerinde üretilen ve sunulan büyük miktarda veriyi ifade etmektedir." Şirketlerin rekabet avantajı kazanması ve sürdürülebilir toplumlar oluşturması için kritik bir araçtır. Big Data Analitiği: Büyük veri analitiği, "biçim analizinin ötesine geçen, olayların tahmin edilmesine izin veren (...) ve süreçleri otomatikleştirebilen, şirketleri dönüştürebilen ve şu anda yapabildiği gibi yeni iş türleri yaratabilen ve sürdürülebilir toplumların gelişimi için değer yaratabilen yapay zekayı destekleyen bir araç olarak değerlendirilmektedir." Yönetim Devrimi: Büyük verinin, "yönetim devrimi yaratacak bir olgu olduğu düşünülmekte, fikirler, geçmiş deneyimler, uzmanlık ve yönetim pratiği büyük veriyle birlikte büyük gelişme sağlamaktadır." Dijital Dönüşüm ve Sürdürülebilirlik Modeli (DTS): Pappas vd. (2018) tarafından kavramsallaştırılan bu model, büyük veri ve iş analitiği ekosisteminin dijital dönüşüm ve sürdürülebilir toplumların oluşturulmasındaki rolünü vurgular. Ekosistem, akademi, endüstri/özel kuruluşlar, hükümet/kamu kuruluşları, sivil toplum kuruluşları ve bireyler/girişimcilerden oluşur. Zorluklar: Büyük veriye yatırım yapan şirketlerin başarı oranının yüksek olmasına rağmen, "veriye dayalı kültür oluşturmak gibi zorlu süreçlerin büyük veri girişimlerinin başarılı bir şekilde benimsenmesini engellediği" belirtilmiştir. 3. Dijital Dönüşümü Yönetmek ve Liderlik (Bölüm 1) Organizasyonel Değişim: Dijitalleşme, şirketlerin organizasyonel yapılarını klasik, hiyerarşik yapılardan daha düz ve ağ şeklinde yapılara dönüştürmesini gerektirir. "Esnek ve çevik organizasyon yapıları yeni bir liderlik ve yönetim anlayışının oluşmasını sağlayacaktır." Liderlik Özellikleri: Dijitalleşmede başarılı olmak için liderlik özellikleri ve operasyonlaşma ile dijital dönüşümün uygulanması önemlidir. Başarılı liderlik için "Dönüşümcü dijital vizyon, çalışanları sürece dahil ederek aktif tutmak, dijital yönetime odaklanmak, teknolojik liderlik kurma yetenekleri" gereklidir. Dijital Dönüşümün Operasyonel Liderlik Uygulaması: Süreci çerçevelemek (vizyon oluşturma), yatırıma odaklanmak (yol haritası, finansal düzen), organizasyonu harekete geçirmek (iletişim, yeni davranışlar, kurumsal kültür) ve dijital geçişi sürdürmek (beceri geliştirme, ödüllendirme, ölçme) adımlarını içerir. Çağdaş Liderlik Biçimleri: Değer Temelli Liderlik, Dönüşümcü Liderlik ve Otantik Liderlik modelleri, karmaşık ve değişen organizasyonları yönetmek için gerekli görülmüştür. Otantik liderlik, "bir liderin güçlü ve zayıf yönleri dahil olmak üzere kendi benliğini anlaması" olarak tanımlanır ve çalışan tutum ve davranışları üzerinde olumlu etki yaratır. CDO Pozisyonu: Türkiye'deki şirketlerin dijital değişimi yönetmek için "Chief Digital Officer (CDO)" pozisyonunu oluşturma eğiliminde olduğu belirtilmiştir. CDO, "organizasyonun büyüme hedeflerini gerçekleştirecek şekilde dijital stratejiyi oluşturan ve dijital teknolojileri kullanarak organizasyon genelinde değişimi gerçekleştiren pozisyon" olarak tanımlanır. 4. Rekabet Avantajı Sağlamak için Dijital Dönüşüm ve Endüstriyel Devrimler (Bölüm 1 ve 3) Dijitalleşme ve Rekabet Avantajı: Dijital ekonomide rekabet etmek isteyen şirketlerin "güçlü bir analitik yeteneğe sahip olması onların dijital dönüşümlerinin anahtarı olmaktadır." Bu, büyük veri analitiği, teknoloji, teknik ve yönetsel beceriler, veri odaklı kültür ve örgütsel öğrenmeyi içeren bir "büyük veri analitiği yeteneği" gerektirir. Dört Sanayi Devrimi: Kaynak, sanayi devrimlerinin tarihsel evrimini (su ve buhar gücü, elektrik, bilgi teknolojisi, siber-fiziksel sistemler) anlatarak Endüstri 4.0'ın "yeni bir endüstriyel gelişim evresine geçiş süreci" olduğunu belirtir. Endüstri 4.0 Bileşenleri: Eklemeli Üretim, Otonom Robotlar, Büyük Veri ve Analitik, Bulut, Siber Güvenlik, Yatay ve Dikey Sistem Entegrasyonu, Nesnelerin İnterneti, Dijital Simülasyon ve Artırılmış Gerçeklik gibi teknolojileri kapsar. "Bu teknolojiler birbirine entegre edildiklerinde (...) üretim başkalaşım geçirmektedir". Akıllı Üretim ve Akıllı Fabrika: Endüstri 4.0'ın gerektirdiği kavramlardır. Akıllı üretim, "bugünün ve yarının üretim unsurlarını sensörlerle, bilgi işlem platformlarıyla, iletişim teknolojisiyle, kontrol, simülasyon, veri yoğun modellemeyle ve tahmine dayalı mühendislikle birleştiren yeni bir üretim şeklidir." Akıllı fabrika ise, "bağlı makineler, cihazlar ve üretim sistemleri aracılığıyla sürekli olarak veri toplayan ve paylaşan, son derece dijitalleştirilmiş bir atölyedir." Karanlık Fabrika: "Işıklara gerek olmadan tamamen otomasyonun kullanıldığı ve bünyesinde hiçbir insanın bulunmasına gerek duyulmayan fabrikadır." Artan verimlilik, iş gücü maliyetinde azalma, enerji verimliliği ve rekabet avantajı gibi faydalar sağlar. Tedarik Zinciri Dijitalleşmesi: Dijital tedarik ağları, "üretim ve dağıtımın fiziksel ayağını harekete geçirmek amacıyla birçok farklı kaynak ve konumdan gelen bilgileri birleştirmektedir." Elektronik veri değişimi, nesnelerin interneti, ileri analitik, yapay zeka ve blockchain gibi teknolojilerle desteklenir. 5. Finansman ve Dijitalleşme (Bölüm 2) Finansal Yönetim İşlevleri ve Dijitalleşme: Dijitalleşme, finansal planlama, örgütlenme, yürütme ve kontrol süreçlerini etkiler. Finansal planlama, fon sağlama ve fon kaynağı atama işlevlerini kapsar ve matematiksel modelleme ile çözülmelidir. Fintek (Finansal Teknolojiler): "Hem çevik hem de müşteri merkezli bir finansal teknolojik yenilikler bütünü" olarak tanımlanır. Büyük veri, yapay zeka, açık bankacılık, kripto para, bulut bilişim, blok zinciri, nesnelerin interneti gibi bileşenleri vardır. Dijital Finans Küpü: Dijital finans, "iş fonksiyonları, dijital finans kurumları ve üçüncü boyut olarak da dijital finans teknolojileri ve teknolojik kavramlar" olarak üç boyutlu ele alınır. Türkiye'de Fintek Ekosistemi: "FinTech İstanbul" gibi platformlar, eğitim, girişim ve veri analizi konularında çalışmalar yürüterek ekosistemi güçlendirmeyi hedefler. 2020'de FinTech girişimleri önemli yatırımlar almıştır. Dijital Para Birimleri: Dijital para birimi, sanal para ve kripto para kavramları açıklanmıştır. Kripto paraların hızla yayıldığı ve finansal piyasalarda işlem gördüğü belirtilirken, TCMB'nin "Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik" ile ödemelerde kripto varlık kullanımını yasakladığı önemli bir bilgi olarak sunulmuştur. Blockchain Teknolojisi: "Şifreli verinin zincir halkaları olarak birbirine bağlanıp benzer bloklar halinde iç erişimde depolanması düzenine dayanmaktadır." Merkezi olmayan yapısı sayesinde kayıtlara müdahale şansı yoktur ve güvenin internet ortamına dağıtıldığı bir teknoloji olarak tanımlanır. Mali Mühendislik: Finans ve muhasebe meslek mensuplarının geleceği olarak görülmekte, hem mali alana hem de mühendislik alanına egemen olmayı ifade etmektedir. İşgören Profili: Finans birimindeki işgörenlerin "T-İnsan" modeli (dikey eksende uzman, yatay eksende farklı disiplinlerde bilgili) olması gerektiği vurgulanmıştır. 6. Pazarlama ve Dijitalleşme (Bölüm 4) Dijital Tüketici: Dijital platformları kullanan, dijital iletişim kuran ve "yüzlerce kişiyle hızlı ve aynı zamanlı iletişimde bulunabilen" yeni nesil tüketicidir. Deneyim ve fayda odaklılık, kişiselleştirilmiş hizmetler talep etme gibi özelliklere sahiptir. Hiper-kişiselleştirme: Kişiselleştirilmiş ürün ve hizmetlere, hedeflenen içeriği sağlamak için kullanılan verilerin bütünüdür. Sosyal dinleme, veri analizi, içerik ve bağlam üç temel faktördür. Starbucks ve Spotify örnek olarak verilmiştir. Pazarlama Karmasında Dijitalleşme (4P'den 4C'ye ve S.A.V.E.'e): Geleneksel pazarlama karmasının (Ürün, Fiyat, Dağıtım, Tutundurma) dijitalleşme ile değiştiği belirtilmiştir. Ürün: Dijital ürünler (online oyunlar, müzik vb.) ve fiziksel ürünlerin dijital muadilleri yaratma. E-ticarette kişiselleştirme, site içi arama ve omnichannel önemlidir. Fiyat: Standart fiyatlandırmadan dinamik fiyatlandırmaya geçiş. Havayolları ve Amazon örnekleri verilmiştir. Dağıtım: Fiziksel mağazacılıktan sanal ortama ve çok kanallı (omnichannel) dağıtıma geçiş. Tedarik zincirinde lojistik ve teslimat sektöründe dijitalleşme, otonom araçlar ve artırılmış gerçeklik gibi teknolojiler kullanılır. Tutundurma: Sosyal medya, mobil uygulamalar, müşteri ilişkileri yönetimi (MİY) ve oyunlaştırma teknikleri ile müşteri katılımını artırma. Burger King'in QR kodlu reklamı örnek olarak verilmiştir. Pazarlamada Kullanılan Dijital Teknolojiler: Yapay Zeka (AI), Makine Öğrenmesi, Derin Öğrenme, Blockchain, Büyük Veri, Omnichannel ve Kişiselleştirme gibi teknolojiler pazarlama stratejilerini dönüştürmektedir. Sanal asistanlar, insansız araçlar, sohbet robotları gibi uygulamalar yaygınlaşmaktadır. Dijital Ekonominin Büyüklüğü: Cisco'nun raporlarına göre küresel internet kullanıcı sayısının 2023'e kadar 5.3 milyara ulaşacağı, mobil uygulama indirmelerinin artacağı ve sosyal medyada etkileşimin güçleneceği belirtilmiştir. 7. Muhasebe ve Dijitalleşme (Bölüm 5) Muhasebenin Dönüşümü: Dijitalleşme, muhasebe süreçlerinde fiziksel belgelerin dijital ortama taşınmasını, bilgi akışının hızlanmasını ve maliyetlerin düşmesini sağlamıştır. Endüstri 4.0 ve Muhasebe: Endüstri 4.0 ile birlikte büyük veri ağları, bulut bilişim, siber-fiziksel sistemler gibi kavramlar muhasebeyi doğrudan etkiler. Denetimde Dijitalleşme: Denetim süreçleri de dijitalleşmeden etkilenmektedir. Geleneksel denetim yerini bilgisayar destekli denetime bırakmaktadır. Muhasebe Kayıt Ortamları: Yeni sistemlerin, üç taraflı kayıt yöntemi gibi farklı muhasebe kayıt ortamlarına gereksinim duyabileceği belirtilmiştir. Kripto Paraların Muhasebesi: Kripto paraların muhasebe mevzuatında nasıl işlem göreceği konusu hala netleşmemiştir (stoklar, maddi olmayan duran varlıklar veya nakit benzeri değerler olarak). Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu'nun ön görüşü ilk iki seçenekten yanadır. 8. Türkiye'nin Dijitalleşme Performansı (Bölüm 1 ve 2) Ulusal Stratejiler: Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından "Türkiye Sanayi Stratejisi" belgeleri (2011-2014, 2015-2018) ve "2023 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi" hazırlanmıştır. Vizyon, "Orta-yüksek ve yüksek teknolojili ürünlerde Afro-Avrasya’nın tasarım ve üretim üssü olmak" olarak belirlenmiştir. Dijital Dönüşüm Endeksi: TÜBİSAD'ın "Türkiye’nin Dijitalleşme Endeksi Raporu"na göre, Türkiye'nin dijitalleşme notu 2019'da 2.94 iken 2020'de 3.06'ya yükselmiştir. Ancak uluslararası alanda hala "ortalama" kategorisinde yer almaktadır. Önlemler: Raporda ekosistemin iyileştirilmesi, teşvik sisteminin aktif kullanılması, altyapı yatırımlarının hızlandırılması ve nitelikli iş gücünün geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. CEO Bakışı: TÜSİAD, Samsung Electronics, Deloitte ve GfK işbirliğiyle yapılan "Türkiye’deki Dijital Değişime CEO Bakışı" çalışması, net ve anlaşılır dijital stratejinin önemini, üst düzey yöneticilerin dijital değişime liderlik etmesini ve ancak dijital değişimin henüz bütüncül olarak ele alınmadığını ortaya koymuştur. Global Karşılaştırma: Tufts Üniversitesi Fletcher Okulu'ndan Chakrravorti vd. (2020) tarafından hazırlanan "Dijital Evrim Sonuç Karnesi"nde Türkiye, "watch out" (dikkatli olması gerekenler) bölgesinde yer almaktadır, yani hem mevcut durumu hem de momentumu yetersizdir. 9. Sürdürülebilirlik ve Dijitalleşme (Bölüm 1) Üç Boyutlu Sürdürülebilirlik: Sürdürülebilirlik kavramı çevresel, ekonomik ve sosyal olmak üzere üç boyuttan oluşmaktadır. Çevresel Sürdürülebilirlik: Dijital çözümler, doğal olayları tahmin etme, küresel tarımsal üretimi optimize etme, trafik sıkışıklığını önleme, enerji üretimini sınırlama gibi konularda çevresel sürdürülebilirliği destekler. Ekonomik Sürdürülebilirlik: İşletmelerin zaman içinde karlılığını sürdürmesini ve mevcut kaynakları en iyi şekilde kullanmasını içerir. Dijitalleşme, daha az atık, daha az enerji tüketimi ve zamandan tasarruf sağlayarak ekonomik faydalar sunar. Sosyal Sürdürülebilirlik: Toplumun mevcut ve gelecek nesillerin refahı için sağlıklı süreçler ve yapılar geliştirme yeteneği. Dijital dönüşüm, paylaşıma dayalı yeni toplum modellerini (örneğin kitle fonlaması) ve Endüstri 4.0 gibi işin yeniden icadını mümkün kılarak sosyal sürdürülebilirliği destekler. Endüstri 4.0 ve Sürdürülebilirlik: Endüstri 4.0'ın sürdürülebilirliğin temel faydalarından biri olduğu belirtilir. Özellikle üretim süreçlerinde çevresel sürdürülebilirliği geliştirme potansiyeline sahiptir. ... Devamını Oku