Yazar ve Eser Hakkında Dr. Ahmet Adıgüzel, 1974 Ağrı doğumlu bir akademisyen ve çevirmendir. Türk Dili ve Edebiyatı alanında lisans, yüksek lisans ve doktora eğitimlerini tamamlamıştır. Doktora tezini "Gelibolulu Mustafa Âli’nin Rahat’un-Nüfus adlı eseri" üzerine yapmıştır. Halen Iğdır Üniversitesi'nde Doktor Öğretim Üyesi olarak görev yapmaktadır. İngilizce ve Farsça bilen Adıgüzel'in çeşitli bilimsel makaleleri, sunumları ve tercüme çalışmaları bulunmaktadır. "Bâh-nâme (Cinsel Sağlık) Terimle ri Sözlüğü", Dr. Ahmet Adıgüzel tarafından 2022 yılında yayımlanmıştır. Eser, 5846 sayılı yasa hükmüne göre telif hakları Hiperlink Eğt İlet. Yay. Gıda San. ve Paz. Tic. Ltd. Şti. ve Dr. Ahmet Adıgüzel'e ait olan bir "e-Kitap" olarak sunulmuştur. Ana Temalar ve Önemli Fikirler/Gerçekler 1. "Bâh" Alanının Tarihsel Gelişimi ve Önemi: Antik Dönemden İslâm Uygarlığına: İnsan topluluklarının Paleolitik çağlardan itibaren Mezopotamya ve Anadolu'da yaşadığı ve beslenmelerinin avcılık ve toplayıcılığa dayandığı belirtilmiştir. Neolitik dönemde ise tarım ve çiftçilik başlamıştır. Yabani bitkiler başlangıçta temel besin kaynağı iken, zamanla temel tıbbi amaçlar için kullanılmaya evrilmiştir. Kimyasal ilaçlar bulunana kadar, hem yönetici sınıflar hem de halk yabani bitki ve hayvanlardan tedavi ve ilaç amaçlı faydalanmıştır. Teknolojinin ilerlemesiyle modern tıbba destek olarak alternatif tıpta bitki ve hayvan kullanımına devam edilmiştir. İslâm Uygarlığında "Bâh"ın Yükselişi: İslâm uygarlığında "bâh" sahası bir bilim disiplinine dönüşmüş ve özellikle XV. ve XVII. yüzyıllarda büyük bir popülarite kazanarak çok yaygın bir duruma gelmiştir. İlk "Bâh-nâme"ler: "Bâh-nâme"lerin IX. yüzyıldan itibaren Arapça, XI. yüzyıldan itibaren Farsça ve XIV. yüzyıldan itibaren Türkçe yazılmaya başlandığı, önceleri "ayıp sayıldığı, havas tabakası tarafından gizli okunduğu" ifade edilmektedir. Cinsel Sağlık Odaklı Yaklaşım: "Bâh-nâme"ler, Hintlilerin Kama-sutraları ve Mağrip'in Kokulu Bahçeleri'nden farklı olarak cinsel sağlığı ön plana çıkarmaktadır. Pornografik eserler olmadığı, kadın ve erkek tipolojisi, kadın estetiği ve güzelliği, cinsel gücü artırıcı tedavi yöntemleri, ilaçlar, kısırlığa çare arayışları, gebeliği önleyici tedbirler ve bebeğin cinsiyetini etkileyecek çareler gibi konuları içerdiği vurgulanmıştır. Osmanlı Sarayındaki Yeri ve Değişimi: XVI-XVII. yüzyıllarda Osmanlı sarayında önemli bir yer edinen "Bâh-nâme"lerin, bu yüzyılın sonlarından itibaren "öğretim amacından saptırılarak, pornografik bir içerik kazanmaya başladığı" belirtilmiştir (Adıgüzel, 2016, s. 1). Konunun Geniş Kapsamı: "Bāh konusu, destanlardan masallara, halk edebiyatının çeşitli formlarından şiirlere kadar çok zengin bir alana yayılmıştır." Cinselliği konu alan bu eserler zamanla sadece cinselliği konu alan eserlere dönüşerek "Dellāk-nāmeler" ve evlilere yol gösteren "Cimā’" ve "Vuslat" gibi farklı adlandırmalarla anılmıştır. 2. "Bâh-nâme"lerin İçeriği ve Bilimsel Disiplinlerle İlişkisi: Kapsamlı Konular: "Eserde, erkek ve kadın tipolojileri, yapılan tasnifte, cinselliğe olan ilgileri, cinselliğin yararları, zararları, cinselliği arttırıcı terkipler, tedavi yolları, cinsel hastalık adları, gebe kalma, gebeliği engelleyici yöntemler, vücut bakımı gibi konular yer almaktadır." (Adıgüzel, 2020, s. 2). Multidisipliner Yaklaşım: "Botanik, jeolojik, farmakoloji, halk kültürü, folklor ve genel sağlık gibi disiplinlerle ilişkili olan Bâh-nâmeler’in ana teması ve fikir yapısı, cinsel sağlık, cinsel hastalıklar ve bu hastalıkların tedavisi için çözüm arayışlarıdır." Bu eserler, "cinsel bilgiler içeren birer sağlık ansiklopedileridir." Gelenekselden Bilimsele Evrim: Bāh-nāmeler, "bir bakıma geleneksel tedavi yöntemlerinin bilimsel tedavi yöntemlerine evrilmesidir." Ayrıca, bu eserlerin "beden bakımı ve temizliğinin sağlıklı bir yaşam için gerekliliğine ve önemine de değinmektedir." Dil ve Anlaşılırlık: Eserler, "genelde toplum sağlığını; özelde cinsel sağlığı ilgilendiren böyle önemli bir konuda... dönemin kullanılan bilim diline, dil özelliklerine ve sözvarlığına göre daha sade ve anlaşılır bir biçimde yazılmıştır." Geleneksel tedavi yöntemleri önceliklendiği için "pek çok Türkçe arkaik kelime özellikle fiile tesadüf edilmektedir." 3. "Bâh-nâme (Cinsel Sağlık) Terimleri Sözlüğü"nün Amaçları ve Katkısı: Terim İhmali ve Toplumsal Algı: "Pek çok bilim dalında olduğu gibi, Bâh-nâme alanında da terimler bakımından ne yazık ki, çeşitli ve farklı kültürel nedenler ve bir cinsel sağlık disiplini olan bâh’ın özellikle zamanla erotik eserler dönüşmesi ile yüzyıllar boyunca ihmal edilmiştir." Konunun "yıllarca sakat bir anlayışıyla dışlanan, ayıplanan, geri plana atılan çözüm bekleyen bir konu olarak kalmıştır." Türk Dil Kurumuna Katkı: "Bilim dalları, özel kavramlara karşılık olan terim yapma ile ölçünlü bir dile ve yüksek bir anlatım biçimine ve dil düzeyine ulaşabilir. Bundan dolayı, bilim dalının oluşturduğu terimler o bilim dalının gelişmişlik düzeyi ve temeli sayılır. Bu anlamda Bâh-nâme (Cinsel Sağlık) Terimleri sözlüğü’nün Türk diline katkı sunacağı kanaatindeyiz." Terim Oluşturma Metodolojisi: Sözlük, Râhatu’n-Nüfus, Âlî Bin İshak’ın Bâh-nâmesi, Şeyh Muhammed El Nefvazi’nin Bâh-nâmesi (Itırlı Bahçe), Musa b. Mesud’un bahnamesi gibi eserlerden yararlanılarak hazırlanmıştır. Terimler metin bağlamından koparılmadan, içeriğin anlamına bağlı kalınarak tanımlanmıştır. Dilsel Köken Çeşitliliği: Tespit edilen terimlerin hangi dil veya dillere ait olduğu belirtilmiştir. "Terimlerin pek çoğu nicelik olarak Arapça ve Farsçadan yapılmakla birlikte ayrıca hatırı sayılır nicelikte Türkçe ve Anadolu’da yaşamış diğer toplumların dillerinden de birçok terim tespit edildi." Ziya Gökalp'in Terim Görüşleri: Ziya Gökalp'in "Türkçülüğün Esasları" adlı eserindeki "Lisani Türkçülüğünün Umdeleri" başlıklı bölümün 5. maddesinde yer alan terimler konusundaki görüşlerine yer verilmiştir. Gökalp'e göre, yeni terimler yapılırken öncelikle halk dilindeki karşılıklar incelenmeli, yoksa Türkçenin kuralları işletilmeli, bu da mümkün değilse "terkipsiz olmak şartıyla Arapça ve Farsça kelimeler kullanılmalıdır." 4. Sözlükteki Terimlerden Örnekler (Çeşitlilik ve Kapsam Gösterimi): Sözlük, cinsel sağlıkla ilgili geniş bir terim yelpazesini içermektedir. Bu terimler anatomi, fizyoloji, cinsel eylemler, cinsel pozisyonlar, hastalıklar, tedavi yöntemleri, ilaçlar, bitkisel ve hayvansal kaynaklı afrodizyaklar, aşk ve ilişkilerle ilgili kültürel ve psikolojik kavramları kapsar. Örnekler: Anatomi ve Fizyoloji: "āb-ı ĥayat": Zevk, döl suyu, sperm. "ālāt-ı cimā’": Çiftleşme organları (Vagina ve penis). "ferc": Kadının cinsel organı, vajina. "źeker": Erkeğin cinsel organı, penis. "menį": Dölsuyu, sperm. "ĥāya": Haya, testis. "beyża": Yumurta, haya, testis. "a’żā-yı tenāsüliyye": Üreme, çiftleşme organları. Cinsel Eylemler ve Pozisyonlar: "āb-ı neşāŧį seyl eyle": Zevk suyunu sevinçle arzulayarak salma, sevişme. "acıyıd-": Ön sevişmeyi yeterince yapmadan, partnerini hazırlamadan ilişkiye girmek, canını acıtmak. "ādįl a.( < Ar.) Çiftlerin denk olması durumu." "adım": Ön sevişme. "adidü’l-mücāmaǾat": Çok fazla cinsel ilişkide bulunmak. "aġuş": Kadının ilişki esnasında erkeğin kucağına oturması. "ah a. Sevişmede canı yanma." "aġlab-ı sā’at": Sevişmenin saatlerce sürmesi. "alāmet-i ħātūn-ı Ǿāşık": Seven kadının belirtileri, özellikleri. "ālet-i cimā’ı idħāl itmek": Erkeğin kadının içine girmesi, yek beden olmak. "binmek mec.": Binmek, aşk pozisyonu. "deryā-yı muhabbet": Aşk denizi, aşkta derinleşme. "rıfķ idici a.": Kadının erkeği yumuşatma, sertliğini giderme. Cinsel Sağlık ve Hastalıklar: "ācil a.(< Ar.) tıp Erken boşalma." "āfet a.(< Ar.) tıp Cinsel arzuyu azaltan bir tür hastalık." "anįn a. (< Ar.) Kısır, iktidarsız erkek, cinsel sorunlu erkek." "bel ṣovuķluķu tıp": Cinsel isteksizliğe neden olan bir tür hastalık. "suķūŧ-ı şehvet a.": tıp Cinsel isteğin azalması, iktidarsızlık. "sürǾat-ı inzāl a.": tıp Zamanından önce, erken boşalma, bir tür cinsel hastalık. "żayyıķ-ı mesāfe a.": Kısa ara, uzaklık (muhtemelen cinsel ilişki süresi ile ilgili). Bitkisel ve Hayvansal Kaynaklar (Afrodizyaklar ve İlaçlar): "ābįnūs a.": bot. Afrodizyak karışımda kullanılan Abanoz ağacı. "ac bādām a.": Afrodizyak karışımda kullanılan acı badem. "aġu aġacı a.bot.": Cinsel gücü arttıran macunlarda kullanılan zakkum ağacı. "bādem a. (< F.) bot.": Cinsel gücü arttıran karışımlarda kullanılan badem. "bal a.": Geleneksel macunların vazgeçilmez gıdası bal. "aslan yüregi a.": Cinsel arzuyu arttırmak için aslan kalbi, yüreği yemek. "bıldırcın a. zool.": Cinsel gücü arttıran karışım ve ilaçlarda kullanılan bıldırcın. "saķanķūr a. (< Ar.) zool.": Mısır’da bulunan kum kertenkelesi (cinsel güç arttırıcı olarak kullanılmış). "kene otı a. bot.": Kene otu (Ricinus communis). "şaĥm-ı ħanžal a.": tıp Ebûcehil karpuzu, acı düvelek (Citrullus colocynthis) bkz. düvelcik (geleneksel tıpta kullanılır). Kültürel ve Psikolojik Kavramlar: "ādāt-ı avâm": Halkın, toplumun âdetleri. "āhenk a.(< F.) Çiftin uyumlu olması." "āĥlāķ-ı merdān": İyi sevişen yiğit, delikanlı ahlâkı, huyu. "ar a. (< Ar.) Ar, utanma." "ħusūnet (< Ar.) mec.": Sert davranma; kabaca sevişme sevgilinin canını acıtma. "sevdā a. (< Ar.) Aşk, tutku, sevgi." "şevķ a. (< Ar.) Aşırı cinsel arzu, heyecan." "yek dil ve yek cihet olmaķ": Çok fazla mutlu olmak; Cinsel birliktelik sonrası yaşanan mutluluk, hoş duygu. Kitap ve Yazarlar: "Aĥmed-i Nįlį öz. a.": Cinsel sağlık kitabı olan Kitāb-ı Bālā’nın yazarı. "Cāḫiz öz. a.": Kitāb-ı ‘Ursü’l-‘Arāyis’in yazarı. "Cālinūs öz. a.": Eski Yuanan bilgini ve hekimi, Galen. "İbn-i Sinā öz. a.": İslam dünyasının meşhur hekimi ve Kitâb-ı Kanun yazarı. Sonuç Dr. Ahmet Adıgüzel'in "Bâh-nâme (Cinsel Sağlık) Terimleri Sözlüğü", "bâh" adı verilen cinsel sağlık disiplininin tarihi, kültürel ve dilsel yönlerini detaylı bir şekilde ele alan önemli bir eserdir. Sözlük, bu alandaki terimlerin kökenlerini, anlamlarını ve kullanım bağlamlarını açıklarken, aynı zamanda "bâh"ın geleneksel tıptaki yerini ve zamanla uğradığı değişimleri de gözler önüne sermektedir. Eser, bu önemli fakat ihmal edilmiş alana bilimsel bir çerçeve kazandırmayı ve Türkçeye katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Sunduğu zengin terim dağarcığı ile geçmişin cinsel sağlık anlayışına ve uygulamalarına dair kapsamlı bir kaynak niteliğindedir. ... Devamını Oku