I. Ömer Hilmi Tsey'in Hayatı ve Kişiliği Doğum ve Eğitim: Ömer Hilmi Tsey, 1898 yılında o dönem Halep Vilayeti'ne bağlı olan Harim Kazası'nın Reyhaniye Nahiyesi'nde (bugünkü Reyhanlı) doğmuştur. İlköğrenimini Reyhanlı'da tamamlamış, orta ve lise eğitimini ise Halep'te almıştır. Ardından İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nden I. Dünya Savaşı'nın ilk yıllarında mezun olmuştur. Öğretmenlik Kariyeri: Bir süre işsiz kaldıktan sonra Reyhanlı Rüştiyesi'ne öğretmen olarak atanmıştır. 1928 yılınd a Antakya İdadisi'ne edebiyat öğretmeni olarak atanmış, Hatay Cumhuriyeti kurulduktan sonra Reyhanlı'da açılan ortaokulda edebiyat öğretmenliği ve müdürlük yapmıştır. Yöre toprak ağalarının etkisiyle Reyhanlı ortaokulunun kapatılması üzerine Kırıkhan'a ilkokul öğretmeni olarak atanmıştır. Daha sonra Fransızca öğretmenliği yapmak üzere Çanakkale'nin Biga ilçesine atanmış ve emekli olduktan sonra İstanbul'a yerleşmiştir. Aydınlanmacı Karakteri: Tsey, "yapı olarak aydınlanmacı bir karaktere sahip olan şair, bağnazlardan, ikiyüzlülerden, tefecilerden ve çıkar uğruna her türlü kötülüğü yapmaktan çekinmeyecek kimselerden nefret etmekte, tutuculara savaş açarak kendi çevresindeki cehaleti eğitim ile yenmeye çalışmaktadır." Özellikle Yenigün gazetesindeki yazılarında bu kesimleri eleştirmiş, hatta 1937'de yazdığı "Softa Kılıklı Neron" şiiri nedeniyle din adamlarının tepkisini çekmiştir. Öğrenci ve Çevresine Etkisi: Zeki, bilgili ve sohbet adamı olan Tsey, çevresinde sevilen bir kişiliktir. En bilinen öğrencilerinden biri de Türk düşünce hayatının önemli isimlerinden Cemil Meriç'tir. Meriç, hocası için "Bir ansiklopedinin sorusuna cevaptır" başlıklı biyografisinde "Türkçe hocası Yüksek Öğretmen Okulu’nun Edebiyat Bölümü’nden mezun -basılmış yarım düzine şiir kitabı olan- manyak bir Çerkes’ti: Ömer Hilmi Bey” demiştir. Çerkes Kimliği ve Bağlılığı: Ömer Hilmi Tsey, "savaşta Kuzeybatı Kafkasya Cephesi’nden savaşan ve Anadolu’ya sürgün seçeneğini tercih eden Çerkezler’in soyundan geldiğini" hiç unutmamış, Çerkeslerin Kafkasya'dan ayrılmak zorunda kalmalarını ve dağılmalarını konu alan bir ağıt ve marş bile yazmıştır. Arapça ve Fransızcanın yanı sıra Çerkezceyi de çok iyi bilmektedir. Vefatı: 1961 yılında prostat kanserinden İstanbul'da vefat etmiştir. Doğduğu topraklardan kopmayan Tsey, sık sık Hatay'a ziyaretlerde bulunmuştur. II. Edebî Kişiliği ve Eserleri Üretken Bir Yazar: Ömer Hilmi Tsey, şiirleri, Çerkes dili üzerine çalışmaları, dergilerde yayımlanan makaleleri ve biyografi kitaplarıyla Türk edebiyatına önemli katkılar sunmuştur. Basılmış Eserleri:Hak ve Kuvvet, Muthikeli Facia (İstanbul, 1923) Adighe Txibze (Adige Alfabesi, Halep, 1926) - "Tsey Agumko Tanbolet" müstear adıyla. Çerkesce’nin Zaptı Etrafında Üç Müşkül (Antakya, 1935) Yurda Dair Görüşler ve Duyuşlar (Antakya, 1938) - Bu çalışmanın ana eksenini oluşturmaktadır. Dalgalar ve Parıltılar (Antakya, 1938) Zamane Tipleri (Portreler) (Antakya, 1938) Yayımlanmamış Eserleri (Çerkez Dili ve Edebiyatı Üzerine):"Çerkezlerin Menşei, Asıl ve Nesli Hakkında Tetebbuat-ı Tarihiyye" "Çerkez Tarihinin Devirlere Taksimine Dair Bir Tecrübe" "Çerkezlerin Aslı Hakkında Tetkikat ve Tenkidat-ı Tarihiyye" "Çerkezlerin İstiklal Muharebesinde Niçin Mağlup Olduğu" "Çerkez Muhacereti Esbabı ve Netayici Hakkında Mülahazat" "Hattiler: Tarih Aleminde Yeni Bir Keşif" "Çerkesoloji İçin Kitabiyat (Bibliyografya)" "Unafexer (Adigece Milli Şiirler)" Şiirleri ve Temaları: İlk şiirleri 1928-1931 yılları arasında Kuneytra'da çıkarılan Marg gazetesinde yayımlanmıştır. "Yurda Dair Görüşler ve Duyuşlar" adlı eseri 13 şiir ve 1 makaleden oluşmaktadır. Şiirleri iki ana başlık altında toplanabilir: Hatay'ın Coğrafyası ve Doğal Güzelliklerini Konu Edinen Şiirler: "Göl", "Doğu Ecesi", "Asi", "Defne ve Çağlayanlar", "Değirmenkaşı (Reyhaniye)", "Amik Ovası", "Issız Kalmış Bir Cennet: Fırnız ve Başoluk", "Deniz", "İskenderun", "Antakya ve Asi". Bu şiirlerde Hatay'ın doğal güzellikleri ve coğrafyası derin bir hayranlıkla işlenmiştir. Özellikle Asi Nehri ve Antakya'nın "geleceğin İsviçre'si" olma potansiyeli vurgulanır. Şairin Göl ve Deniz şiirlerinde Tevfik Fikret ve Ahmet Haşim gibi isimlerden etkilenimler görülmektedir. Örneğin, "Göl" şiirinde "Bazı akşam kızıl nura boyanır / Ateşin gurubun bu güzel aksi / Yakar ruhumdaki bir gizli ye’si" dizeleri, Ahmet Haşim'in "Merdiven" şiirindeki atmosferi anımsatır. "Değirmenkaşı (Reyhaniye)" şiirinde ise doğduğu topraklara olan derin bağlılığını dile getirir: "Doğduğum yer bu köy: Baba ocağı / Ben orada geçirdim en tatlı çağı". Hatay'da Dönemin Siyasi-Sosyal Meselelerini Konu Edinen Şiirler: "Hatay Kurtuldu", "Fitne ve Fırtına", "Ülke ve Ülkü". Bu şiirler, Hatay'ın Sancak, Hatay Devleti ve Türkiye Cumhuriyeti'ne katılım süreçlerini belgeleyen önemli tarihi kaynaklardır. "Hatay Kurtuldu" şiirinde, Milletler Cemiyeti'nin kararları sonrası Antakya'nın huzura kavuşma ümidi dile getirilir: "Korkunç rü’ya gibi bir Devr geçip kapandı / Acı duyan gönüller hep sevinçlerle doldu / Ülkemize kavuştuk, ülkemiz hep donandı". "Fitne ve Fırtına" şiiri ise Hatay'ın bağımsızlığını istemeyenler tarafından çıkarılan olayları, çatışmaları ve zor günleri "Kara Bir Günün Hatıraları" üst başlığı altında anlatır: "Yollardan geçiyor bak! / Dizi dizi askerler / Süngü tak!..." "Ülke ve Ülkü" şiirinde ise Hatay halkına birlik ve beraberlik çağrısı yapılır ve geleceğe dair umutlar ifade edilir: "Fitne sussun matem sesi hep dinsin / Güzel yurdum al yaşmaklı dilbersin". "Hortlıyan Anzavur" Şiiri: Milli Mücadele yıllarında Kuvayı Milliye ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti'ni destekleyen Tsey, Ahmet Anzavur Paşa'nın İstanbul Hükümeti yanlısı ayaklanmasına tepki olarak 14 kıtadan oluşan bu şiiri yazmıştır: "Fazilet ne gezer sen bir yılansın / Bilgiden eser yok bir şarlatansın / Cehlin, hıyanetin eşsiz timsali / Hortlıyan Anzavur sen ne yamansın!" "Nazan Mağrur Kız" Şiiri: 1919'da Reyhanlı'nın Yenişehir Köyü'nde aşık olduğu bir kıza yazdığı bu şiir, "Zamane Tipleri, Portreler" adlı kitabında yer almıştır. Dergicilik Faaliyetleri: Marg, Küçük Mecmua, Yenigün, Yeni Kafkas gibi dönemin önemli dergilerinin yazar kadrosunda yer almıştır. III. Hatay'ın Yakın Şark'ın Küçük Bir İsviçre'si Olacak! Fakat... (Makale İncelemesi) Makalenin Önemi ve İçeriği: Bu makale, Ömer Hilmi Tsey'in "Yurda Dair Görüşler ve Duyuşlar" eserinde yer alan ve Hatay'ın siyasi, sosyal, jeopolitik, ekonomik ve kültürel önemini tahlil eden bir yazıdır. Makale, "HATAY Yakın Şarkın Küçük Bir İsviçre’si Olacak! Fakat.." başlığını taşır ve Hatay'ın potansiyelini İsviçre ile karşılaştırır. İsviçre Benzetmesinin Sebebi: Makalenin yazıldığı dönemde, Türk-Arap Dostluk Cemiyeti tarafından yayımlanan bir risalede de Hatay'ın "Yakındoğu’nun “müreffeh ve me’sud bir İsviçre’si” olacağı öngörüsü yer almıştır. Tsey'in bu benzetmeyi kullanması tesadüf değildir; dönemin siyasi ve sosyal konjonktüründe İsviçre, refahın ve ekonomik gücün sembolü olarak görülmektedir. Hatay'ın Potansiyeli: Tsey, Hatay'ın coğrafi ve iktisadi vaziyetinin iyi olduğunu, doğal hudutları, denizi, gölü, büyük bir ırmağı (Asi) ve kolları, münbit ovaları, vadileri, iskana kabiliyetli dağları, çayırları, zengin ormanları ve madenleriyle "başlı başına feyzli bir varlık" olduğunu belirtir. Bu tespit, Hatay'ın dış müdahalelerden sıyrılarak kendi imkanlarıyla bağımsız olabileceği mesajını taşımaktadır. Amik Ovası Sorunu ve Çözüm Önerisi: Makalede, o dönemde Amik Ovası'nın bataklıklarından kaynaklanan sıtma ve humma hastalıkları büyük bir sorun olarak vurgulanır. Tsey, "Amik’teki bataklıklar kurutulur umumiyetle bir bayındırlık görürse bu memleket Yakın Şark’ın küçük bir İsviçre’si olmak isti’dadını haizdir" diyerek bu sorunun çözümünü ve Hatay'ın gelişim potansiyelini ortaya koyar. Birlik ve Beraberlik Mesajı: Tsey, Hatay halkına birlik ve beraberlik içinde davranmaları, manasız ihtiraslara kapılmamaları, ırk, dil ve din farkı gözetmeksizin hareket etmeleri gerektiğini öğütler. Ona göre "millet her şeyden evvel müşterek his ve emel, müşterek tarihi geçmişte saklı ruh ve müşterek hayat yolunda gösterilen irade kuvveti demektir." Günümüz Perspektifi: Tunay Devrim, makalenin sonuç kısmında, Tsey'in yaklaşık bir asır önce varsaydığı "Şark'ın Küçük İsviçre'si" olma hedefinin günümüzde ne kadar gerçekleştiği sorusuna olumlu bir cevap vermenin zor olduğunu belirtir. IV. Antakya ve Çerkes Göçü Antakya'nın Tarihi ve Kültürel Önemi: Antakya, tarihin her döneminde önemli bir kültür merkezi olmuştur. M.Ö. 7000'li yıllara kadar uzanan izleriyle, Hititlerden Osmanlılara ve Hatay Devleti'nden Türkiye Cumhuriyeti'ne uzanan serüveniyle birçok medeniyetin toplamı özelliğini taşır. "Akdeniz’in Doğusu’nda, “Verimli Hilal’in” merkezinde yer alan ve şair Ömer Hilmi’nin dediği gibi “Doğu Ece”si sayılan Antakya’daki yaşamın izleri, M.Ö. 7000’li yıllara kadar gitmektedir." Çerkeslerin Antakya'ya Yerleşimi: 18. ve 19. yüzyıllarda yaşanan Kafkas-Rus Savaşı sonucunda bir milyonu aşkın Kafkasyalı, topraklarını terk ederek Anadolu'ya ve Ortadoğu'ya göç etmek zorunda kalmıştır. Bu göçlerden bir kısmı Antakya ve çevresine, özellikle Reyhaniye'ye (Reyhanlı) yerleşen Çerkesler olmuştur. Çerkesler, bölgenin eğitimden kültüre, siyasetten sosyal yaşama her alanda önemli katkılar sunmuş ve bölgenin asli unsurlarından biri haline gelmişlerdir. Bugün de Reyhanlı, İskenderun ve Serinyol bölgelerinde örf, adet ve geleneklerini yaşatmaktadırlar. Sonuç: Ömer Hilmi Tsey, Antakya'nın Türk edebiyatına kazandırdığı önemli bir şair, araştırmacı ve kültür adamıdır. Yaşamını Hatay'ın Türkiye Cumhuriyeti topraklarına katılmasına adamış, şiirleri ve yazılarıyla bu sürece destek vermiştir. "Yurda Dair Görüşler ve Duyuşlar" adlı eseri, hem Hatay'ın doğal ve tarihi güzelliklerini coşkulu bir dille anlatması hem de dönemin siyasi ve sosyal meselelerine ışık tutması açısından değerli bir kaynak teşkil etmektedir. Onun aydınlanmacı kimliği ve Hatay'ın geleceğine dair vizyonu, onu edebiyatımızın unutulmaz isimlerinden biri yapmaktadır. Tsey'in eserlerinin yeniden gün yüzüne çıkarılması, hem onun mirasına sahip çıkmak hem de Hatay'ın kültürel zenginliğini vurgulamak açısından büyük önem taşımaktadır. ... Devamını Oku