I. Temel Temalar ve Odak Noktaları Bu kaynak metin, iki ana temayı derinlemesine incelemektedir: Sağlık Turizmi: Tanımı, türleri (özellikle medikal turizm), küresel gelişimi, ekonomik boyutu, riskleri, hizmet süreçleri ve Türkiye'nin bu alandaki konumu ve hedefleri. Kişisel Sağlık Bilgi Sistemleri (KSBS): Gelişimi, Türkiye'deki e-Nabız uygulaması, faydaları, benimsenmesindeki zorluklar (güvenlik, mahremiyet, standardizasyon, birlikte çalışabilirlik, erişilebilirlik, kullanılabilirlik ve sağlık okuryazarlığı) ve potansiyel çözüm önerileri. Metin, Türkiye'nin sağlık turizminde küresel bir oyuncu olma potansiyeline sahip olduğunu vurgulamakta ve bu potansiyeli maksimize etmek için kişisel sağlık bilgi sistemlerinin (özellikle e-Nabız'ın sağlık turizmi hastalarına yönelik geliştirilmesi) kritik rolünü ortaya koymaktadır. II. Sağlık Turizmi A. Tanım ve Türleri Sağlık Turizmi Tanımı: Küresel ölçekte yurt dışında sağlık hizmeti alma talebinin artmasıyla ortaya çıkan bir kavramdır. "Ülkenin doğal kaynaklarının özellikle iklim ve maden sularının kullanımı yoluyla sağlık hizmetlerinin sağlanmasıdır." (Smith ve Puczkó, 2009'dan aktaran). Kavramsal Belirsizlik: Literatürde wellness turizmi, sağlık turizmi ve medikal turizm terimlerinin tanımlarında belirsizlikler olduğu belirtilmiştir. Türkiye'nin Sınıflandırması: Sağlık Bakanlığı, sağlık turizmini dört ana türe ayırmaktadır: Medikal Turizm: Bu çalışmanın ana odağıdır. Hastaların "acil olmayan ve genellikle masraflarını kendilerinin ödediği cerrahi müdahaleler için bilinçli olarak mukimi oldukları ülke dışındaki bir ülkeye gitmesidir." (Snyder vd., 2013'ten aktaran). Maliyet etkinliği, daha iyi kalitede veya daha kolay erişilebilir sağlık hizmeti arayışı temel motivasyonlardır. Termal/Spa/Wellness Turizmi: Kaplıca, deniz ve iklim değerleriyle birlikte konaklama, yiyecek-içecek, fiziksel ve zihinsel rekreasyon hizmetlerini kapsar. Türkiye'nin bu alanda büyük potansiyeli olmasına rağmen yeterince değerlendirilemediği belirtilmiştir. Yaşlı Turizmi: Elli yaş ve üstü bireylerin seyahatlerini ve bakım tesislerini kapsar. Engelli Turizmi: Engelli bireylerin turizm faaliyetlerine katılımını ve bu kapsamda sunulan hizmetleri ifade eder. B. Medikal Turizmin Gelişimi ve Ekonomik Boyutu Gelişimin Nedenleri: Bireylerin kendi ülkelerindeki yüksek maliyetler, uzun bekleme süreleri, sunulan hizmetlerden memnuniyetsizlik, nüfusun yaşlanması, internet ve sosyal medyadaki gelişmeler medikal turizmi dünya genelinde artırmıştır. Küresel Ekonomik Potansiyel: Medikal turizm, "hizmet ticareti açısından önemli bir ekonomik potansiyel barındırdığı için en çok gelecek vadeden sektörlerden biridir." (Bookman ve Bookman, 2007'den aktaran). 2019 yılında küresel medikal turizm endüstrisinin büyüklüğü 44.8 milyar dolara ulaşmıştır ve 2026 yılına kadar 179.6 milyar dolara ulaşması beklenmektedir. Öne Çıkan Tedaviler: Diş tedavisi, estetik cerrahi, elektif (planlı) cerrahi, infertilite tedavileri, kanser tedavisi, kalp ve damar tedavileri, nöroloji ve beyin cerrahisi gibi çeşitli tıbbi hizmetler talep görmektedir. Türkiye'de özellikle göz, diş, estetik, kalp-damar ve eklem protezleri, kısırlık tedavisi ve tüp bebek öne çıkmaktadır. Uluslararası Akreditasyonlar: JCI (Joint Commission International) gibi kuruluşlar tarafından akreditasyon, medikal turistlerin destinasyon ülke ve sağlık kuruluşu tercihlerinde önemli bir faktördür. Türkiye, 44 JCI akreditasyonuna sahip sağlık kuruluşu ile dünyada altıncı sırada yer almaktadır. Riskler: Destinasyon ülkelerdeki sağlık hizmetlerinin kalitesindeki belirsizlikler, hasta güvenliği, tıbbi komplikasyon durumunda sorunların çözülememesi, yasal koruma eksikliği ve yasadışı aracılar önemli risk faktörleridir. Hizmet Süreci: Hastanın başvurusuyla başlayan, tıbbi kayıtların düzenlenmesi, hekime gönderilmesi, tedavi, iyileşme, taburculuk ve boş zaman aktiviteleri ile devam eden kompleks bir süreçtir. Tedavi sonrası takibin sağlanması kritik öneme sahiptir. Türkiye'nin Konumu: Türkiye, "tıp alanındaki başarısı, sunduğu kaliteli ve birçok ülkeye kıyasla uygun maliyetli sağlık hizmetleri, sağlık turizmini yasallaştırmış olması, bölgesel konumu, dünya standartlarında bilgi ve iletişim teknolojilerine sahip olması vb. nedenler sağlık turizmi pazarında Türkiye’yi avantajlı konuma getirmektedir." 2016 yılında Türkiye'ye 150.000 sağlık turizmi hastası gelmiştir. Hastaların çoğunluğu Türki Cumhuriyetler ve Orta Doğu'dan gelmektedir. III. Kişisel Sağlık Bilgi Sistemleri (KSBS) A. Gelişimi ve Tanımı Gelişim: 1960'lardan bu yana sağlık bilgi sistemleri gelişmiş, özellikle 2000'li yıllarda internetin yaygınlaşmasıyla hasta güçlendirme süreci başlamıştır. Son yirmi yılda kişisel sağlık bilgi sistemleri, bireylerin kendi sağlık verilerine her zaman, her yerden erişebilmelerini ve sistemlerin birlikte çalışabilir hale gelmesini sağlayarak sağlık hizmetlerini büyük ölçüde değiştirmiştir. Tanım: KSBS, "bireylere sağlık bilgilerini bir platformda toplama ve yönetme olanağı sağlayan web tabanlı bir sistemdir." (Yıldırım, 2019). Ayrıca, "bireylerin mahremiyetinin, güvenliğinin ve gizliliğinin korunduğu bir ortamda kendilerinin (ve yetkilendirilmiş diğer kişilerin) sağlık bilgilerini muhafaza edip yönetebilmelerine izin veren elektronik uygulama" olarak tanımlanır (ONC, 2017). Faydaları: Hastanın sağlık geçmişinin eksiksiz bir özetini sunar, kesin teşhis imkânını artırır, hastaların öz yönetimini güçlendirir, kronik hastalar için ilaç uyumunu ve yaşam kalitesini olumlu etkiler, acil durumlarda zamanında müdahale sağlar. B. Türkiye'deki e-Nabız Uygulaması Öncü Rolü: Türkiye, "dünyanın önde gelen ulusal kişisel sağlık bilgi sistemi olan e-Nabız uygulaması Türkiye’de Sağlık Bakanlığı’nın önderliğinde başarı ile işletilmektedir." Tüm vatandaşların laboratuvar tahlillerinden randevu geçmişlerine kadar tüm sağlık kayıtlarına erişimini ve bu kayıtları kendi istekleri doğrultusunda paylaşmasını sağlar. Yasal Çerçeve: "Kişisel Verilerin Korunması Kanunu" (6698 sayılı), "Kişisel Verilerin Otomatik İşleme Tabi Tutulması Karşısında Bireylerin Korunması Sözleşmesi" (108 sayılı) ve "Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik", e-Nabız için yasal çerçeveyi oluşturmaktadır. Fonksiyonel Özellikler: Reçeteler, raporlar, teşhis ve tedavi bilgileri, tahliller, radyolojik görüntüler, alerji bilgileri, organ/kan/kemik iliği bağışı bilgileri gibi geniş bir yelpazede sağlık verilerine erişim sağlar. Ayrıca randevu, ilaç kullanımı ve aşı hatırlatmaları gibi özellikleri de bulunur. Entegrasyon: E-Nabız, 26 ayrı sistemle entegre çalışmakta ve 28.604 sağlık tesisinden veri almaktadır. Hastane Bilgi Yönetim Sistemleri (HBYS) ile entegre bir şekilde çalışarak hekimlerin hastaların sağlık verilerine erişimini kolaylaştırır. C. KSBS Benimsenmesindeki Zorluklar Güvenlik ve Mahremiyet: Kişisel sağlık verilerinin yetkisiz erişim, değişiklik veya ifşaya karşı korunması en büyük endişedir. Hastalar, verilerinin kimler tarafından, hangi amaçla kullanılacağı konusunda kaygı duymaktadır. Standardizasyon ve Entegrasyon: Farklı kaynaklardan (klinik, giyilebilir cihazlar, birey girdileri) gelen verilerin entegrasyonu ve standardizasyonu, etkin analiz ve kişiselleştirilmiş sağlık hizmeti sunumu için kritik öneme sahiptir. HL7, DICOM gibi standartlar bu alandaki çabalardır. Birlikte Çalışabilirlik: Farklı sağlık bilgi sistemleri arasında veri değişimini sağlayan teknik ve anlamsal birlikte çalışabilirliğin önemi vurgulanmaktadır. Erişilebilirlik: Hastaların ve yetkilendirilmiş kişilerin sağlık verilerine her zaman, her yerden erişebilmesi, acil durumlarda hızlı müdahale ve bakım sürekliliği için hayati öneme sahiptir. Mobil cihazlar üzerinden erişim talebi yüksektir. Kullanılabilirlik: Sistemlerin kolay kullanılabilir, etkin, verimli ve tatmin edici olması, kullanıcıların benimsemesi ve kullanım oranlarını artırması için önemlidir. Sağlık Okuryazarlığı: Bireylerin sağlıkla ilgili temel bilgileri edinme, değerlendirme ve anlama kapasitelerinin düşük olması, kişisel sağlık bilgi sistemlerini etkin kullanmalarındaki önemli bir engeldir. Eğitim düzeyinin yüksek olması KSBS kullanımını artırmaktadır. D. Model Önerisi: e-Pulse International Sistemi Metin, e-Nabız uygulamalarının sağlık turizmi hastaları ve hekimleri için de geliştirilmesi gerektiğini vurgulamakta ve bu doğrultuda e-Pulse International sistemi model önerisi sunmaktadır. Amacı: Türkiye'ye gelen sağlık turizmi hastalarının sağlık verilerine dünyanın her yerinden hızlı ve güvenilir bir şekilde erişmelerini sağlamak, işlemlerini kolaylaştırmak, kişiselleştirilmiş, hızlı ve güvenilir hizmet sunmak ve sağlık turizminin ülke ekonomisine katkısını artırmaktır. Bileşenleri: Bilgi güvenliği, sağlık turizmi hastaları ve hekimler, HBYS, yetkilendirilmiş sağlık tesisi, ulusal ve uluslararası hukuk ile uluslararası standartlar, Sağlık/İçişleri/Dışişleri Bakanlıkları. IV. Anket Bulguları ve Değerlendirme Sağlık Turizmi Hastaları İçin Bulgular: Katılımcıların büyük çoğunluğu (toplam %71.84) Türki Cumhuriyetler ve Orta Doğu'dan gelmektedir. Hastaların çoğu (%52.8) yükseköğrenim mezunudur ancak büyük bir kısmı (%56.0) aylık 800$'dan az gelire sahiptir. Katılımcıların %31.1'i interneti sağlık verilerine erişim için hiç kullanmamaktadır. Genç ve orta yaş grupları ile yüksek eğitimliler, interneti sağlık verilerine erişim için daha sık kullanmaktadır. Hastalar, sağlıkla ilgili işlemlerini elektronik ortamda yapmak ve takip etmek istemektedir (%89.0 kesinlikle katılıyorum/katılıyorum). Sağlık verilerinin elektronik ortamda güvenli bir şekilde erişilebilir olması (%91.9) ve gizliliğinin korunması (%92.5) yüksek oranda talep edilmektedir. Elektronik ortamda sunulan sağlık hizmetlerinin kişiselleştirilmiş olması (%90.7) istenmektedir. Randevu, ilaç kullanımı ve aşı hatırlatmalarının elektronik ortamda yapılması (%88.0) talep edilmektedir. Hastaların %91.4'ü gelecekte kişisel sağlık bilgi sistemini kullanmak istediğini belirtmiştir. KSBS'nin kendilerine en büyük faydasının "sağlık verilerine erişim" (%51.4) olacağını düşünmektedirler. Özellikle olması gereken işlev ve fonksiyonlar arasında "sistem güvenliği" (%34.9) ve "sağlık verilerine erişim" (%21.5) öne çıkmaktadır. Hekimler İçin Bulgular: Hekimlerin çoğunluğu (%70.6) erişkin alanında uzmandır ve %41.3'ü sağlık turizmi hakkında "biraz" bilgiye sahiptir. Hekimlerin büyük çoğunluğu (%62.4) sağlık turizmi hakkında olumlu ya da çok olumlu düşünmektedir. %44.8'inin sağlık turizmi kapsamında hastası olmuştur. Bu hastaların çoğu Türki Cumhuriyetler'den gelmektedir. Hekimlerin çoğu (%42.8) kişisel sağlık bilgi sistemleri hakkında "orta" düzeyde bilgiye sahiptir ancak %62.8'i bu sistemler hakkında olumlu ya da çok olumlu düşünmektedir. Hekimler, kişisel sağlık bilgi sistemlerinin sağlık turizmi hastalarına en büyük faydasının "hasta geçmişi" (%50.0) ve "taşınabilirlik" (%37.2) olacağını düşünmektedir. KSBS'de özellikle olması gereken işlev ve fonksiyonlar arasında "hasta geçmişi" (%44.5), "taşınabilirlik" (%19.0) ve "görüntüleme" (%17.8) öne çıkmaktadır. "Dil desteği" (%12.6) de önemli bir işlev olarak belirtilmiştir. Hekimlerin %90.6'sı sağlık turizmi hastalarına sunulacak sağlık hizmetlerinin prosedür ve süreçlerinin elektronik ortam üzerinden yürütülmesinin sağlık hizmetlerini olumlu yönde etkileyeceğini düşünmektedir. V. Sonuç ve Öneriler Hem sağlık turizmi hastaları hem de hekimler, elektronik ortamda sağlık hizmeti işlemlerini yürütme, takip etme, kişiselleştirilmiş hizmet alma ve sağlık verilerine güvenli bir şekilde erişme konularında güçlü bir isteklilik göstermektedir. e-Nabız gibi kişisel sağlık bilgi hizmeti sunan uygulamaların sağlık turizmi hastaları ve hekimler için geliştirilmesine ihtiyaç vardır. Bu, araştırmanın temel hipotezini desteklemektedir. Özellikle genç ve orta yaşlı, yüksek eğitimli bireylerin interneti sağlık verilerine erişim için daha aktif kullandığı gözlemlenmiştir. Bu, sistem geliştirilirken kullanıcı eğitimlerinin ve yaşlı/daha az eğitimli gruplara yönelik kolaylaştırıcı arayüzlerin önemini göstermektedir. Bilgi güvenliği, mahremiyet, veri standardizasyonu ve birlikte çalışabilirlik, kişisel sağlık bilgi sistemlerinin başarılı bir şekilde benimsenmesi ve kullanılabilmesi için çözülmesi gereken temel zorluklardır. e-Pulse International sistemi önerisi, Türkiye'nin sağlık turizmi alanındaki hedeflerine ulaşması ve uluslararası rekabetçiliğini artırması için önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. Bu sistem, "Türkiye’ye gelen sağlık turizmi hastalarının sağlık verilerine dünyanın her yerinden hızlı ve güvenilir bir şekilde erişmelerini sağlamak, işlemlerini kolaylaştırarak, onlara kişiselleştirilmiş, hızlı ve güvenilir hizmet sunmak ve sağlık turizmi hastalarına verilen hizmetlerin kalitesinde bir değer yaratarak sağlık turizminin ülke ekonomisine katkısını artırmak" hedeflenmektedir. Dil desteğinin önemi, özellikle hekim anketlerinde vurgulanmıştır. Farklı ülkelerden gelen hastalara hizmet verebilmek için çok dilli bir sistemin gerekliliği açıktır. ... Devamını Oku