I. Kitabın Doğuş Hikayesi ve Amacı: Yazılış Süreci: Kitap, yazar Mustafa Kemal Tümkan'ın babaannesi Rasiha Tümkan'ın 15 Nisan 2021'de vefat etmesinin ardından duyduğu üzüntü ve babaannesinin bir röportajda dile getirdiği "Yaşadıklarımı, mücadelelerimi ve böyle bir hayata katlanmanın yaşamaya değip değmediğini, özellikle kendi ailem, gelecek nesillerimiz ve herkesçe anlaşılmasını, tecrübelerimi bilip, öğrenerek her güçlükten çıkış yolunu bulabileceklerine inanmalarını istiyorum" sözleri üzerine başlamıştır. Yazar, başlangıçtaki tecrübesizliğine rağmen diğer biyografi kitaplarını inceleyerek bu denemeye girişmiştir. Aile üyelerinin ve dostların resim, anı ve birikimlerini paylaşarak motivasyon sağlaması ve Editör Halil Ercan'ın katkılarıyla tamamlanmıştır. Temel Amaçlar:Aile oluşum ve gelişimini kayıt altına almak. Hayatta olanlara nereden gelip nereye gidildiğini hatırlatmak ve gelecek nesillere aile köklerini bulmada yardımcı olmak. XX. yüzyıl Kıbrıs kültürel altyapısının (genetik, psikolojik, aile ve sosyal hayat etkileri) anlaşılmasına zemin hazırlayacak bir derleme oluşturmak. Aynikola (Esentepe)-Baf ve Esentepe-Girne günlük yaşam detaylarında insan ilişkileri, geçim kaynakları, yemek kültürü, eğitim ve sosyal yapı gibi kayıt dışı kültürü ortaya koymak. Rasiha Tümkan'ın (Sözlük anlamı: 1. Köklü, kök salan. 2. Bilgisi çok geniş olan) yaşadıklarını ölümsüzleştirerek, yuvasını kuran ve ayakta tutan dişi kuşun mücadelesini aktarmak. Günümüz ve gelecek nesillere örnek teşkil edecek şekilde, boşanma ve ebeveyn eksikliğinde çocukların çarpık psikolojilerini yeniden düşünmek, mücadele ve fedakarlıkların sağlıklı köklerle eşsiz bir karşılığı olduğunu göstermek. II. Rasiha Tümkan'ın Erken Yaşamı ve Aile Kökleri: Doğum ve Aile: Rasiha Tümkan, 5 Nisan 1925'te Baf kazasına bağlı Aynikola (Esentepe) köyünde doğmuştur. Annesi Cemaliye Hanım, aslen Anadhiou (Görmeli) köyündendir. Babası Salih Efendi'nin sinir hastalığı nedeniyle annesini ve iki erkek kardeşini kaybetmesi üzerine Cemaliye Hanım henüz çok küçük yaşta Lefkoşa'da dayısının yanında büyütülmek üzere evlat edinilmiştir. Dokuz yaşında evlenme çağına yaklaşması ve bakımının masraflı hale gelmesiyle köyüne geri gönderilmek üzere yola çıkarılmıştır. Cemaliye Hanım'ın Evliliği: Cemaliye Hanım, Aynikola'da yol üzerinde mola verdikleri varlıklı İbrahim Bey'in evinde kalmış ve İbrahim Bey'in talip olmasıyla onunla evlenmiştir. Bu evlilikten Rasiha Hanım ilk çocukları olarak dünyaya gelmiştir. Eğitim ve Erken Dönem Sorumluluklar: Rasiha Hanım, Cemaliye Hanım'ın hamarat, disiplinli, otoriter ve dürüst kişiliğini benimsemiştir. İlkokulu bitirdikten sonra henüz on iki yaşındayken amcası Besim Efendi'nin damadı olan köy öğretmeni ve imamı Mehmet Kani Hasan'ın (Kani Hoca) evine yardımcı olarak verilmiştir. Kani Hoca ve eşi Faika Hanım'ın yanında büyürken "hamarat ve zeki olan Rasiha'yı daha da becerikli ve olgun hale getirmişti." Rumca ve az da olsa İngilizce konuşma yeteneği kazanmıştır. Su Kaynakları ve Köy Yaşamı: Aynikola'da su kaynakları doğal pınarlardan sağlanırdı. 1930'lu yıllarda İngilizlerin tarım potansiyelini keşfetmesiyle bölgeye yatırım yapılmış ve su kaynakları yeniden yapılandırılmıştır. 1953 depremi sonrası altyapı iyileştirmeleriyle evlere su bağlantıları sağlanmıştır. III. Evlilik ve Aile Hayatındaki Dönüm Noktaları: Mustafa Kemal ile Evlilik: Rasiha Hanım, 1943 yılı bağ bozumu döneminde kasaplık yapan Mustafa Kemal Tümkan'ın dikkatini çekmiş ve karşılıklı beğeni sonucunda evlenmişlerdir. Düğünler üç dört gün sürer, toplumsal yardımlaşmayla organize edilirdi. Rasiha Hanım'ın düğününde geleneksel adetler (yorgan yuvarlama, kına gecesi, kuşatma) uygulanmıştır. İlk Çocukları ve İsimlendirme: 19 Temmuz 1945'te ilk erkek çocukları Necdet dünyaya gelmiştir. Rasiha Hanım, Kani Hoca'nın evinde kendisine ağabeylik yapan Necdet Mehmet Kani'nin adını oğluna vermiştir. Bu durum, "bu genç çiftin birbirine olan saygı, anlayış ve kendilerine emeği geçen kişilere olan sadakatlerini de göstermekteydi." İkinci Çocukları Netret ve Rasiha Hanım'ın Okuma Merakı: 4 Şubat 1949'da ikinci çocukları Netret doğmuştur. Rasiha Hanım, boş zamanlarında roman okumayı severdi ve oğluna okuduğu bir romandaki "Netret" ismini vermiştir. Aynı romandaki "Meral" ismini de köyde doğan başka bir kız çocuğuna önermiştir. Üçüncü Çocukları Neşe: 14 Şubat 1952'de ilk kız çocukları Neşe doğmuştur. Neşe'nin doğumuyla "ailenin bu kız çocuğuyla neşeleneceği düşüncesiyle" ismi verilmiştir. Neşe, ağabeyleri gibi okumaya yönlendirilmiş ancak 1963 olayları nedeniyle okuluna devam edememiş, terzi çıraklığı yapmıştır. Çok Eşlilik Dönemi ve Rasiha Hanım'ın Mücadelesi: Neşe Hanım'ın doğumundan kısa bir süre sonra, 1949 yılında Mustafa Kemal'ın hayatına Mukaddes Hanım'ın girmesiyle ailede huzursuzluklar başlamıştır. Mustafa Kemal'in Mukaddes Hanım'ı Rasiha Hanım'ın karşısına getirip "Ben sana değil Mukaddes'e aşığım. Onunla da evleneceğim" demesi Rasiha Hanım'ı derinden etkilemiştir. Faika Hanım'ın "Çocuklarını al ve evine dön. Eğer dönmezsen sen o evin kapı mandalı, Mukaddes de Hanımı olacak. O sefasını sürerken sen bu çocukları büyütmek için perişan olacaksın" nasihatı üzerine Rasiha Hanım, evine dönmüş ve ilk eşken "ikinci kadın olarak sürdürmeyi kabullendi." Bu dönemde Rasiha Hanım'ın Mukaddes Hanım'a karşı öfkesini göstermesi, hatta eşyalarını yakması gibi olaylar yaşanmıştır. Ancak Rasiha Hanım, çocuklarına ve ailesine sahip çıkmak için yılmadan çalışmış, Mustafa Kemal-Rasiha çiftinin Necat (1954), Necay (1957), Nerin (1959) ve Nesime (1965) adında dört çocukları daha olmuştur. Üvey Çocuklara Annelik: Rasiha Hanım, eşinin diğer evliliğinden olan çocuklarına karşı "sözde üvey gönülde öz analığı" yapmıştır. Mukaddes Hanım'ın ilk evliliğinden olan kızı Tüncay Soyluoğlu ve Mustafa Kemal ile Mukaddes Hanım'ın oğlu Neşet'e kendi evlatlarından ayırt etmeden sevgi ve ilgi göstermiştir. Neşet Tümkan'ın "Hiç ayrılmazdık" sözleri, Rasiha Hanım'ın üvey evladına karşı gösterdiği şefkatin en güçlü kanıtıdır. Ekonomik Zorluklar ve Fedakarlıklar: Mustafa Kemal'in çok eşliliğinin getirdiği yük ve Salih dedenin Rumlar tarafından öldürülmesi (1962) sonrası aile büyük ekonomik sıkıntılar yaşamıştır. Rasiha Hanım, eşinin borçlarını kapatmak, çocuklarını okutmak ve çeyizlerini hazırlamak için "gece gündüz demeden çalışmıştır." Bağlarda, bahçelerde, Fasur çiftliklerinde çalışarak ailenin geçimine büyük katkı sağlamıştır. Tutumlu, hesaplı bir kadın olarak mal biriktirmiş ve her evladının geleceğini düşünmüştür. Rasiha Hanım'ın Güçlü Kişiliği:Dayanıklılık ve Metanet: Eşinin ihanetine ve çok eşliliğin getirdiği zorluklara rağmen yuvasını ayakta tutmuştur. Necat amcamın ifadesiyle, "Babam hayatında anneme elini kaldırmamıştı. Yalnız bir seferinde kendine hâkim olamayıp annemin sesini yükseltmesini dindirmek için eline sandalyeyi alıp fırlattığına tanık olmuştum." Ketumiyet ve İleri Görüşlülük: Sır tutan, geçmişi değil geleceği düşünen bir yapısı vardı. Köydeki hassas konularda bile kimseyle paylaşmamıştır. "Annem geçmişi konuşmayı pek sevmez, iyi dileklerle gelecekten konuşmayı tercih eden bir insandı." Misafirperverlik ve İkramseverlik: Evine misafir geldiğinde büyük bir titizlikle hazırlanır, ceviz macunu, hamur işleri gibi ikramlarla konuklarını ağırlar ve bu durumdan keyif alırdı. Adaletli ve Anlayışlı: Çocuklarını her zaman kayırmış, ancak hatalarını da yalnız kaldıklarında yüzlerine söylemiştir. Gelin ve damatlarına karşı mesafeli ama saygılı bir tutum sergilemiş, onların iç işlerine karışmamıştır. Çalışkanlık ve Üretkenlik: "Hamur işleri yapmak, yaprak sarmak, kabak haşlayıp yemek" en sevdiği şeylerdi. El işlerine meraklıydı ve "yün iğnelerini, tığını, nakış kasnaklarını elinden düşürmemesiyle" tanınırdı. Ağlamayı Sevmezdi: Necat amcasının ifadesiyle, "Onu yaşadığı sürece önümde hiç ağlarken görmedim." Eşinin ölümünde bile metanetini korumuştur. Aşka Bağlılık: Kıbrıs Gazetesi'nde çıkan röportajında da belirtildiği gibi, "Ben aşk acısının en büyüğünü yaşadım ama hiçbir zaman aşkımdan vazgeçmedim. Şimdiki kısa süreli birliktelikler beni üzüyor. Tavsiyem, eğer aşıksanız, hayatınızdaki kişi kalbinizi sızlatıyorsa asla ondan vazgeçmeyiniz." IV. 1974 Sonrası ve Yeni Yaşam: Göç ve Yerleşim: 1974 Kıbrıs Barış Harekatı sonrası Rasiha Hanım ve ailesi, Aynikola'dan kuzeye, Ayguruş (Esentepe) Girne'ye yerleşmiştir. Yeni köyde de hayvancılık, kasapçılık ve tarım işlerine devam etmişlerdir. Soyadı Değişimi: 1974 sonrası Kıbrıs Türk Federe Devleti tarafından getirilen soyadı edinme zorunluluğu ile aile üyeleri farklı soyadları için başvurmuş, sonunda 'Tümkan' soyadında karar kılınmıştır. Necat ise 'Asilsoy' soyadını almıştır. Mustafa Kemal'in Ölümü ve Rasiha Hanım'ın Sağlığı: Mustafa Kemal Tümkan'ın, ikinci eşi Mukaddes Hanım'ın ölümünden kısa bir süre sonra vefat etmesi Rasiha Hanım'ı derinden etkilememiştir. Ancak ilk oğlu Necdet'in 1997'deki vefatı onu çok üzmüş ve şeker hastalığına yakalanmasına neden olmuştur. Doktorların beş yıl ömür biçmesine rağmen, Rasiha Hanım gezmeyi, sohbet etmeyi, kitap okumayı ve bulmaca çözmeyi sürdürerek "beş yıllık ömrü on sekiz yıl dolu dolu yaşanır hale getirmişti." Son Yılları ve Vefatı: Hayatının son dört beş yılını kızı Nesime'nin yanında geçirmiştir. Vefat etmeden önce de kızlarının kollarında son nefesini vermiştir. V. Diğer Aile Üyelerinin ve Yakın Çevrenin Anlatımlarıyla Rasiha Hanım: Faika Hanım (Kani Hoca'nın Eşi): Rasiha Hanım'ı hep bir evlat gibi görmüş, ona sırdaş ve danışman olmuştur. Gençliğindeki doğru ve dürüst yaşam prensiplerinin oluşumunda büyük rol oynamıştır. Tüncay Soyluoğlu (Mukaddes Hanım'ın Kızı): Rasiha Hanım, Tüncay'ı öz evladı olmamasına rağmen sahiplenmiş, düğün hazırlıklarında yardımcı olmuş ve evlendikten sonra da ev hanımlığı konusunda nasihatler vermiştir. Tüncay Hanım, Rasiha Hanım'ı "SABIR AĞACI" kelimeleriyle tanımlamıştır. Necat Asilsoy (Oğlu): Annesinin çok çalışkan olduğunu, ekonomik sıkıntıların altından kalkmak için büyük fedakarlıklar yaptığını, çocuklarını okutmak için çabaladığını vurgulamıştır. Rasiha Hanım'ın sır tutan (ketum) ve çocuklarını kollayan yapısını belirtmiştir. Ayşe Asilsoy (Gelini): Rasiha Hanım'ın gözlerinde hissetmediği sevgiyi gördüğünü, fedakarlıklarından ve ağırbaşlılığından etkilendiğini ifade etmiştir. Necay Tümkan (Oğlu): Annesinin hiçbir çocuğuna el kaldırmadığını, eşini çok iyi tanıdığını ve evlatları ile babası arasındaki çatışmalarda arabuluculuk yaptığını belirtmiştir. Gelin ve damatlara karşı dikkatli ve saygılı davrandığını, çocuklarını koruma konusunda hassas olduğunu vurgulamıştır. Safiye Tümkan (Gelini): Rasiha Hanım'ın tutumlu, düzenli ve anlayışlı bir kayınvalide olduğunu, ev işlerine yetişme gayretine hayran olduğunu dile getirmiştir. Hiçbir zaman sözlü veya mimiksel bir tartışma yaşamadıklarını belirtmiştir. Nerin Batıbeniz (Kızı): 1974 sonrası göç ve yeni yerleşim sürecinde annesinin ailesi ve kendileri için nasıl endişelendiğini ama bu duygularını onlara hissettirmemek için çabaladığını anlatmıştır. Rasiha Hanım'ın geçmişi konuşmayı sevmediğini, geleceğe odaklı bir insan olduğunu vurgulamıştır. Nesime Kim (Kızı): Annesinin babasına yaptığı eleştirilere gençliğinde karşı çıktığını, ancak yaşlandığında annesinin yaşadığı derin acıları daha iyi anladığını belirtmiştir. Rasiha Hanım'ın "Evlat acısı başkadır. Allah kimseye yaşatmasın" sözlerini aktarmıştır. Kazım Kim (Damadı): Rasiha Hanım'ı "süper bir insan," "hoşgörülü" ve "toleranslı" olarak tanımlamış, yaşına rağmen her şeyi algılayıp değerlendirdiğini ve yorumladığını belirtmiştir. Çalışmayı ve üreten insanları çok sevdiğini dile getirmiştir. Zehra Yaşar Öztürk (Komşusu): Rasiha Hanım'ı ileri görüşlü, sohbeti güzel, ketum ve ağırbaşlı bir insan olarak tanımlamıştır. Eşinin ihanetine ve çok eşliliğe katlanmasının zorluğunu dile getirmiş, ancak Rasiha Hanım'ın "iş işten geçmişti zaten" diyerek durumu kabullendiğini belirtmiştir. Müsteyde Soyluoğlu (Eltisi): Rasiha Hanım'ın hayatı boyunca çok çektiğini, çocuklarını tek başına büyüttüğünü ve kendisinin de zor zamanlarında Rasiha Hanım'dan büyük destek ve moral aldığını ifade etmiştir. VI. Temel Temalar ve Önemli Çıkarımlar: Kadınsal Dayanıklılık ve Fedakarlık: Rasiha Tümkan'ın hayatı, zorlu koşullar altında bir kadının ailesi ve yuvası için gösterdiği eşsiz mücadele, sabır ve fedakarlığın bir örneğidir. Çok eşlilik, ekonomik zorluklar ve evlat acısı gibi ağır yüklerin altında ezilmeden ayakta kalmayı başarmıştır. Aile Değerleri ve Bağlılık: Tüm zorluklara rağmen aile birliğini koruma, çocuklarını okutma ve geleceğe hazırlama çabası, Rasiha Hanım'ın en belirgin özelliklerindendir. Üvey evlatlarına dahi kendi çocuklarından farksız bir sevgi göstermesi, onun büyük vicdanını ve anaç ruhunu ortaya koymaktadır. Kıbrıs Türk Kültürü ve Tarihi: Kitap, Rasiha Hanım'ın yaşamı üzerinden 1900'lerin başından günümüze Kıbrıs Türk toplumunun kültürel yapısını, sosyal yaşantısını, eğitim, sağlık ve ekonomik mücadelelerini gözler önüne sermektedir. Özellikle 1963 olayları, 1974 savaşı ve göç gibi dönüm noktaları ailelerin yaşamını derinden etkilemiştir. Eğitim ve Kalkınma Vurgusu: Rasiha Hanım'ın çocuklarını okutmaya verdiği önem, o dönemin Kıbrıs Türk toplumunda eğitimin bireylerin hayatını değiştirme gücüne olan inancın bir göstergesidir. Kişisel Gelişim ve Pozitif Bakış Açısı: Rasiha Hanım, yaşadığı travmalara rağmen okumaya, öğrenmeye, gezmeye ve insanlarla sosyal ilişkiler kurmaya devam ederek zihinsel ve duygusal sağlığını korumuştur. "Geçmişi değil geleceği düşünerek konuşan" bir kadın olması, onun hayata karşı olumlu duruşunu yansıtmaktadır. Sırdaşlık ve Güven: Ketum kişiliği sayesinde çevresindeki birçok kadına danışmanlık yapmış ve onların sırlarını saklamıştır. Bu özelliği, ona duyulan saygı ve güveni artırmıştır. Yaşama Sevinci ve Direnç: Doktorların biçtiği ömrü aşarak yıllarca dolu dolu yaşaması, hayatı ne kadar sevdiğini ve zorluklara karşı ne kadar dirençli olduğunu göstermektedir. Sonuç: Rasiha Tümkan'ın yaşam öyküsü, sadece bir bireyin kişisel mücadelesini değil, aynı zamanda bir dönemin ve bir toplumun ortak deneyimlerini yansıtan, ilham verici ve ders çıkarılabilecek nitelikte bir biyografidir. Yazar Mustafa Kemal Tümkan'ın da dediği gibi: "Hayat bir mücadeledir. Bırakmak olmaz. Bu eşsiz insanın hayat hikayesinden alacağımız derslerle tüm okurlarımıza Rasiha Tümkan gibi az keşkeli bir hayat dilerim." Rasiha Hanım, fiziki duruşuyla güven veren, moraliyle yaşama bağlayan, sosyal portresiyle kişilik kazandıran ve yıkılmadan dik durmayı öğreten bir figür olarak anılmaktadır. ... Devamını Oku