1. Giriş ve Temel Kavramsal Çerçeve Eğitim yönetimi, günümüzde teknolojik imkanları rasyonel kararlar ve problemlerin çözümü için etkin kullanan yöneticilerin yetiştirilmesinin önemini vurgular. Teknoloji ve eğitim dinamik bir yapıya sahiptir ve kriz süreçlerinden fırsatlar çıkarabilen, günümüz imkanlarına entegre olabilen eğitim yöneticileri elzemdir. Bu eser, eğitim yönetimini bilişim teknolojileri ve ölçme-değerlendirme boyutlarıyla ele almaktadır. Eğitim, "bir toplumdaki insanların ortak de ğerler etrafında bütünleştirilmesi ve erdemli toplumlar oluşturabilme süreçleri" olarak tanımlanır. Bu süreçte bireylerin gelişmesi, sosyalleşmesi, kariyer kazanması ve topluma faydalı olması hedeflenir. Küresel ekonomik, sosyal, siyasal ve teknolojik gelişmeler, eğitim yönetimi uygulamalarının da değişmesine ve sistematik bir yapıya yönelmesine neden olmuştur. Temel Kavramlar: Eğitim: İnsanların davranış ve yaşantılarının oluşturulmasıyla başlayıp hedeflere ulaşmalarını sağlayan bir süreçtir. "İnsan, akli yanıyla dil, anlam ve bilgi üreterek eğitim denilen öğrenme yolculuğunu geliştirmiştir." Eğitimin Kapsamı: Ekonomik, sosyal, kültürel, politik, milli ve uluslararası boyutları içerir. "Eğitimde fırsat eşitliği, eğitim sisteminde ve okullarda, tüm öğrencilere, eşit öğrenebilme fırsatı sunulmasını ifade etmektedir." Temel kavramları arasında davranışlar, yaşanılmış süreç, kazanılmış yaşantı, süreç kavramı, istendik davranışlar ve kasıtlılık yer alır. Yönetim: "İnsan, araçlar ve zamanın etkin ve verimli bir biçimde kullanılma süreci" olarak açıklanır. Planlama, örgütleme, yöneltme ve denetim süreçleri aracılığıyla kaynakları kullanabilme becerisidir. Eğitim Yönetimi: Bireylerin kurallar dahilinde özgürlüklerini yaşamalarını öğreten, sınıf içindeki davranış ve tutumlara yön veren faaliyetlerdir. Amacı, okulların faaliyetlerini başarıyla yürütmesi, öğretmen ve öğrencileri memnun etmesi, tüm dinamikleri ortak bir amaç etrafında bir araya getirmektir. Eğitim yöneticilerinin yaratıcı, amaç birliği sağlayan, işbirliği yapan, iş bölümü ve uzmanlık sağlayan, koordinasyon kuran ve evrensel bir bakış açısına sahip olması beklenir. 2. Eğitim Yönetiminde Açıklık İlkesi Eğitim yönetiminde açıklık, şeffaflık veya gün ışığında yönetim kavramlarıyla ifade edilir. Bu, toplumun yönetim uygulamalarını görmesini ve anlamasını ifade eder. Açıklık, yönetim denetimlerinin başarılı olabilmesi ve kurumların paydaşların takdir ve desteğini kazanması açısından önemlidir. Yönetimde Açıklığın Unsurları: Karar alacak yetkililerin ve uyulması gereken kuralların önceden belirlenmesi ve herkes tarafından bilinmesi. Gerekli tüm bilgilere ulaşılabilme imkanı. Yönetim toplantılarının öğretmenler, çalışanlar ve velilere açık olması. Eğitim Yönetiminde Açıklığın Faydaları: Karar alma süreçlerinde çok yönlü karar alabilme gücünü dengeleme. Kamu otoritelerinin daha isabetli kararlar alabilmesi. Yönetime olan güvenin artması, olumsuzlukları ve şüpheleri ortadan kaldırması. Yöneticilerde hukuk kurallarının dışına çıkma eğilimlerini önlemesi. Kaliteli hizmet anlayışının önem kazanması. 3. Eğitim Yönetiminde Bilgi ve Enformasyon Kaynakları Eğitim alanında bilgiye rehberlik edilmesi, etkili denetim faaliyetlerinin yürütülmesi ve yönetimsel sorunların ortadan kaldırılabilmesi için yöneticilerin ve öğretmenlerin yeterliliklerini hizmet içi eğitimlerle geliştirmesi gerekmektedir. Bilgi Kavramı ve Özellikleri: Bilgi, "insanların etrafında olup bitenleri doğru ve tam olarak anlayabilmelerini sağlayan, kişiselleştirilmiş enformasyon"dur. Bilginin doğru yönetilmesi ve korunması, kurumların öne geçmesi için önemlidir. Bilginin özellikleri: doğruluk, uygunluk, bütünlük, güncellik, maliyet etkinliği ve denetlenebilirliktir. Veri ve Üst Bilgi Kavramları: Veri: Bir amaç doğrultusunda yapılan işlemlerin, anlamlandırılacak biçimde kaydedilmesi. Veri, bağlam doğrultusunda enformasyona, enformasyon ise bilgiye dönüşür. Üst Bilgi (Bilgelik): Belirli alanlardaki bilgilerin bir araya getirilme, çözümleme ve sınıflama süreçleri sonrasında kullanıma hazır hale getirilmesiyle oluşur. "Muhakeme yolu ile kazanılan tecrübeler" olarak belirtilir. Enformasyon Kaynakları: Enformasyon, başkaları tarafından düzenlenen verilerdir. Bilgi oluşturabilmek için gereklidir. Enformasyon kaynakları dört başlıkta incelenir: Enformasyon Gönderici ve Alıcı Kaynağı: İnternet ve sanal iletişim ortamlarında bireyler hem gönderici hem de alıcı olabilir. Eğitim kurumlarında çok yönlü iletişimler söz konusudur. Enformasyonun Hedefi: Hedef kitle (öğretmenler, çalışanlar, veliler, çevre) önem ve değer kazanmıştır. "İletişim için esas amaç doğru iletinin, doğru yerlerde, doğru kişilere ulaştırılmasıdır." Enformasyon Gürültü Unsuru: İletişim sürecinde işlevsiz bir etmen olup, mesajların gönderilenlerden farklı sinyaller olarak alınmasına neden olur. Gürültünün kaynağının saptanması ve ortadan kaldırılması önemlidir. 4. Eğitim Yönetimi Türleri Okullar, toplumdaki eğitim gereksinimlerini karşılamakla görevli kurumsal ve sistematik yapılardır. Personel Yönetimi: Okul kültürü ve ikliminin oluşumunda tüm okul personeline önemli görevler düşer. Personel ve yöneticilerin bir takım ruhu içinde faaliyetlerini sürdürmesi, hizmet içi eğitimlerin yapılması önemlidir. Öğrencilerin Yönetimi: Okul yöneticilerinin görevi, maddi ve insan kaynaklarını en verimli şekilde değerlendirerek okulun amaçları doğrultusunda hedeflenen kaliteye ulaşmaktır. Okul Aile Birliklerinin Yönetimi: Öğrenci işleri, eğitim-öğretim ve personel işleri konularında okula destek sağlarlar. Okul yönetimi ile aileler arasında işbirliği sağlamada kritik bir role sahiptirler. Çevre ve Aile İlişkilerinin Yönetimi: Öğrencilerin sosyal hayatta başarılı olabilmeleri için okulların velilerle iş birliği içinde çalışması gereklidir. Ailelerin okul yönetimine katılımı demokratik hayatın bir gerekliliğidir. Eğitim-Öğretim Sürecinin Yönetimi: Okullardaki eğitim-öğretim süreçlerinin organizasyonu ve öğrencilerin başarısının değerlendirilmesi okul yöneticilerinin görev alanındadır. Liderlik davranışının öğrenci başarısı üzerinde etkisi büyüktür. Okul Yönetimi: Resmi veya özel okullarda faaliyetler yasa ve yönetmelikler çerçevesinde yürütülür. Yurtdışından dönen öğrencilerin uyum süreçleri gibi özel durumlar için de yönetimsel destekler sunulmalıdır. 5. Eğitim Yönetimi Kuramları Küresel değişimler, eğitim yönetimi modellerinin değişmesini ve geliştirilmesini gerektirmektedir. Geleneksel yönetim anlayışlarının yerini "çok aktörlü yönetim olan yönetişim anlayışının" aldığı görülmektedir. Sibernetik Kuram: Eğitimin durağan olmadığını, çağa ve ortama göre şekillendiğini vurgular. Robotik ve mekanik sistemlerin eğitim faaliyetlerinde kullanımıyla ilgilidir. Kontrol mekanizmaları (kontrol edilecek durumlar, algı işlevleri, karşılaştırma işlevleri, düzeltme işlevleri) bu kuramın temelini oluşturur. Enformasyon Kuramı: Eğitim-öğretim faaliyetlerinde ve iletişim alanlarında kullanılır. Okullarda kontrol ve karar sürecinin etkilerini artırır. "Geri besleme sistemleri; geçmişteki eylemlerin sonuçları göz önünde bulundurularak, şu anki eylemleri kontrol etme süreci" olarak açıklanır. Neoklasik Yönetim Yaklaşımı: Klasik yönetim yaklaşımının eksik bıraktığı insan faktörünü inceler. İnsanların sosyo-psikolojik yönlerden tatmin edilmesini vurgular. İnsan ilişkileri yaklaşımı ve davranışçı yaklaşımları içerir. Sistem Yaklaşımı: Eğitim faaliyetlerini bir bütün olarak ele alır ve çeşitli amaç, parça ve süreçlerden oluştuğunu belirtir. Kurumları ana sistem olarak görür ve birbirleriyle ilişkili alt sistemleri bulunduğunu ifade eder. "Sistem yaklaşımı sayesinde kavramsal bir çerçeve oluşmakta ve sosyal hizmetleri güçlendiren yapıların temelleri atılmaktadır." 6. Eğitim Yönetiminde Süreçler Eğitim yönetimi süreçleri karar verme, planlama, iletişim kurma, etkileme, yürütme ve denetim olmak üzere altı ana başlık altında toplanır. Karar Verme Süreci: Farklı seçenekler arasında seçim yapmakla ilgili zihinsel ve bedensel çabaları kapsar. Hedef belirleme, uygun araçlar, standartlar, sonuçları karşılaştırma ve harekete geçme isteği gibi öğeleri vardır. Planlama: Eğitim kurumlarında insan kaynaklarının kalkındırılması için önemli bir araçtır. Amaçların elde edilmesi için bilgi toplama süreçlerinin belirlenmesi ve sınırlı kaynakların en düşük kayıplarla kullanılması hedeflenir. İletişim Kurma: Plan hazırlanması ve karar alınması için gerekli bilginin güvenilir ve doğru şekilde ilgili yerlere ulaştırılmasıdır. Yönetimin tüm fonksiyonlarında ve insan ilişkilerinde önemli rol oynar. Etkileme: Bireylerin, diğer bireyleri belirli bir eylem için harekete geçirme sürecidir. Yöneticilerin etkileme yeteneklerini kullanarak tüm unsurları ortak amaç etrafında toplaması önemlidir. Yürütme: İdari yapıların planları yapıldıktan sonra öğretmen, çalışan ve velileri ortak amaçlar doğrultusunda harekete geçirme sürecidir. Talimat verme, sürekli eğitim, motivasyon ve disiplin sağlama faaliyetlerini içerir. Denetim ve Evreleri: Eğitim yönetimi süreçlerini tamamlayan son unsurdur. Olması gerekenlerle olanların karşılaştırılması, olumsuzlukların belirlenmesi ve tedbir alınmasını kapsar. Dört temel evresi vardır: Denetim Planlaması, Çalışanların Performans Standartlarını Belirleme, Fiili Durumların Belirlenmesi, Standartlarla Fiili Durumların Karşılaştırılması, Sapmaların Nedenlerinin ve Düzeltici Tedbirlerinin Belirlenmesi. 7. Eğitim Yönetimi Kararları Eğitim yöneticilerinin karar verme süreçleri, insan ve maddi kaynakların yönetimi, hedeflerin belirlenmesi, eğitim faaliyetlerinin planlanması, kararların uygulanması ve denetimi kapsar. Yönetim Kararları: Okul yöneticisinin verimlilik ve etkinlikle ilgili kararları, öğretmen ve diğer personelin kullandığı ders ekipmanı, iş ve araçların uyumlu bir araya getirilmesiyle mümkündür. Yöneticilerin karar verme süreçlerini iyi bilmesi ve analiz etmesi gerekir. İşbirlikçi Karar Verme: Basit katılımdan ziyade, karar verme sürecinde görevlilerin de kabul gören kararlara katılımını ifade eder. Okul yöneticisinin bütünleştiricilik, temsilcilik, eğitimcilik, danışmanlık ve yöneticilik rolleri bulunur. Belirsizlikleri önler, iletişimi artırır, araştırma yapmayı teşvik eder ve etik karar vermeyi destekler. Öğretmen Kararları: Öğretmenlerin yönetimsel ve öğretimsel kararlara katılımı, değişimi tehdit olarak görmemelerini, çalışma isteklerini artırmalarını ve daha iyi kararlar alınmasını sağlar. Okul Aile Birliği Kararları: Aile ile okul arasındaki bütünleşmeyi ve iş birliğini sağlar. Maddi imkanları kısıtlı öğrencilere destek olmak ve okullara katkıda bulunmak amacı taşır. Velilerin karar verme süreçlerine dahil edilmesi önemlidir. 8. Karar Verme Modelleri Karar modelleri, rasyonel ekonomik karar modeli ve yönetsel karar modeli olarak ikiye ayrılır. Rasyonel Ekonomik Karar Modeli: Bireysel ekonomik çıkarı ön planda tutan rasyonel seçime dayanır. Karar vericinin tüm seçenekleri sonuçlarıyla bilerek bilinçli hareket ettiği ve optimal karar verdiği varsayılır. Ussal-İktisadi Karar Modeli: İdeal kararların nasıl olması gerektiğini gösteren normlar koyar, ancak 21. yüzyıl şartlarında gerçeği pek yansıtmadığı belirtilir. Yönetsel Karar Modeli: Herbert A. Simon tarafından geliştirilmiştir. Bireylerin gerçek davranışlarına dayanır ve yönetimdeki ilkeleri eleştirel bir bakış açısıyla inceler. Uzmanlaşma, hiyerarşi ve kontrol alanlarının verimlilik üzerindeki etkisini değerlendirir. 9. Görev Başında Eğitim İş başı eğitimi, katılımcının çalıştığı ortamda deneyimli bir üstü veya iç eğitmen tarafından verilen, maliyetsiz ve etkili bir yöntemdir. Çalışanların bilgi, beceri ve tutumlarını artırmayı hedefler. Çeşitli Görev Başında Eğitim Türleri: Duyarlılık Eğitimi: Grup içinde tartışma ve etkileşim yoluyla katılımcıların başkalarını ve kendilerini daha iyi tanımalarını sağlar. Yöneticilerin becerilerini ve kişilerarası ilişkilerini geliştirmeyi amaçlar. Eğitim Transferi: Çalışanların eğitimde edindikleri bilgi ve becerileri işlerine aktarmalarıdır. Çalışma ortamı engelleri, meslektaş ve yönetici desteği yetersizliği, eğitim transferini olumsuz etkileyebilir. Oryantasyon Eğitimi: Yeni başlayan veya bölüm değiştiren çalışanlar için uygulanan eğitimlerdir. Çalışanın kuruma ve iş sürecine kısa sürede uyum sağlamasını hedefler. Rotasyon Eğitimi: Çalışanların farklı işlerde çalıştırılarak eğitilmesidir. Monotonluğu giderir, geleceğin yönetici adaylarını yetiştirir ve sosyal kaynaşmayı sağlar. Dört Safha Eğitimi: Genellikle el becerilerinin ve asayiş kurallarının öğretilmesinde etkilidir. Basit işlerin deneysel yöntemle hızlı öğrenilmesini sağlar. İş Başı Eğitimi: Çalışanı işi başındayken deneyimli bir çalışan ya da amir nezaretinde eğiterek nitelikli hale getirmeyi amaçlar. Üreticiliğin devam etmesi ve maliyet azlığı avantajlarıdır. Görsel Eğitimler: Malzeme veya bilgilerin fotoğraf, yansılar ve filmler aracılığıyla gösterilmesidir. İşitsel ve görsel materyallerin bir arada kullanılmasıyla etkili öğrenmeyi sağlar. Stajyerlik Eğitimi: Gençlerin kalifiye iş gücüne katılmaları için verilen, işi öğretme, mesleki sorumluluk sağlama ve iş yeteneklerini geliştirme avantajları sunan bir yöntemdir. Simülasyon Eğitimi: İş ortamının önemli özelliklerinin model alındığı bir düzenek yaratılmasıdır. Gerçek olmayan ortamlar sayesinde daha güvenli ve az endişe vericidir. Özel Okuma Parçaları Yöntemi ile Eğitim: Çalışanların bilgi artışıyla davranışlarının değişimi için teknik konularla ilgili kütüphaneler oluşturulmasıdır. Konferans Yöntemi ile Eğitim: Alanında uzman kişilerin konuyu anlatması ve katılımcıların tartışarak ortak görüşe ulaşmasıdır. Örnek Olay Yöntemi ile Eğitim: Bir olay veya düşüncenin sözlü, görsel destekli veya yazılı şekilde çözümlenmesi tekniğidir. Katılımcıların problem çözme, konuşma ve ikna yeteneklerini geliştirir. Rol Oynama Yöntemi ile Eğitim: Taklit etme oyunuyla başlayıp katılımcıların başarılarını değerlendiren, iş dünyasına hazırlanma ve problem çözme becerilerini artıran bir yöntemdir. 10. Eğitim Yönetiminde Amaçlara Ulaşma Süreçleri Bir eğitim kurumunda, kaynaklardan oluşan girdiler ile yönetim süreçleri sonucunda ortaya çıkan mal ve hizmetlerden oluşan çıktılar bulunur. Yönetim fonksiyonları birbirini etkileyerek kurumların amaçlarına ulaşmasını sağlar. Amaç Paylaşımı: Eğitim yönetiminin temel amacı, eğitimle ilgili amaçların gerçekleşmesidir. Kurumsal amaçlar düzen, kültürel ve ekonomik amaçlar olarak ele alınır. Kaynakların Yönetimi: Belirlenen amaçlara ulaşmak için insan gücü başta olmak üzere zaman, parasal kaynaklar, yardımcı malzemeler, donanım, hammadde ve demirbaşların uyum içinde, etkin ve verimli kullanılmasıdır. Amaçların Belirlenmesi: Amaçların seçilmesi ve bu amaçlara ulaşma yollarının belirlenmesi sürecidir. Kurumların vizyon ve misyonlarıyla uyumlu stratejilerin oluşturulmasını içerir. Katılımcılık ve Görev Paylaşımı: Sorumluluk ve yetkilerin belirlenmesini, kaynakların teminini ve işlerin gruplandırılmasını içerir. Sorunların belirlenmesi ve etkin çalışmayı sağlar. Motivasyonu Artıran Liderlik: Çalışanların motive olmalarını sağlayan liderler, bireysel ve genel motivasyon tekniklerine başvurmalıdır. Ödüllendirme sistemleri önemli bir motivasyon kaynağıdır. Kontrol ve Düzeltme Önlemleri: Eğitim-öğretim faaliyetlerinin denetlenerek, gerekirse düzeltici tedbirlerin alınması durumudur. Başarının tespit edilmesi için verimlilik ve etkililik kavramları dikkate alınır. 11. Eğitim Yönetiminde Ölçme Türleri ve Değerlendirme Süreçleri Ölçme, insanoğlunun merak, gözlemleme ve değişim ihtiyacından oluşan bir süreçtir. Eğitimde ölçme ve değerlendirme, öğretim programlarının öngörülen biçimde kazandırılmasının test edilmesini sağlar. Ölçme Türleri: Doğrudan (Temel) Ölçme: Ölçülmek istenen özellik doğrudan gözleniyor veya değişkenin kendisine ilişkin özelliği ölçme aracıyla ölçülebiliyorsa temel ölçmedir. Örneğin, sınıftaki cinsiyet dağılımı. Dolaylı (Göstergeyle) Ölçme: Bir özelliğin doğrudan ölçülmeyip gözlemlenmesi için başka özelliklerin yardımına ihtiyaç duyularak yapılmasıdır. Eğitimde özelliklerin çoğu dolaylı olarak ölçülür. Türetilmiş Ölçme: İki ya da daha çok değişken arasında bulunan oranlama ya da formülle oluşturulan ölçmedir. Örneğin, hız kavramının yolun zamana bölümüyle bulunması. Ölçmede Birimler ve Sıfır Noktası: Birimler: Ölçme ve değerlendirme uygulamalarında kullanılan standart en küçük miktardır. Doğal (doğada kendiliğinden var olan) ve yapay (uzmanlar tarafından belirlenen standart miktarlar) birimler olarak ikiye ayrılır. Kullanışlılık, genellik ve eşitlik özellikleri olmalıdır. Sıfır Noktası: Ölçme aracıyla ölçüm yapıldığı esnada başlangıç noktasının belirlenmesidir. Gerçek sıfır noktası (mutlak yokluğun olduğu nokta) ve göreceli sıfır noktası (ölçüm başlangıcının seçilmiş nokta olması) olarak ikiye ayrılır. Değerlendirme Süreçleri: Değerlendirme yöntemleri, ölçme yöntemleri ile elde edilen verilerin belirli ölçütler ile karşılaştırılması ve yorumlanmasıdır. Çoklu değerlendirme yöntemleri, öğrenme sürecinin ve sonuçlarının değerlendirilmesini içerir. Ön Değerleme: Katılımcıların eğitim öncesi bilgi ve yetenekleri hakkında veri toplama yöntemidir. Ara Değerleme Yöntemi: Eğitimin hemen ardından yapılan, kısa dönemli, bilgi ve hafıza birikimini ölçmek amaçlı kullanılan bir yöntemdir. Son Değerleme: Bireylerin aldıkları eğitimi ne derecede öğrendiklerini ve bilgi transferinin gerçekleşip gerçekleşmediğini belirlemek için kullanılır. Öz Değerlendirme: Öğrencinin kendi öğrenim sürecini değerlendirmesidir. Güçlü ve zayıf yönlerini tanımasını, performans düzeyini belirlemesini ve objektif değerlendirme becerisi kazanmasını sağlar. Akran Değerlendirmesi: Öğrencilerin hazırladığı proje, ödev veya araştırmaların sınıf arkadaşları tarafından değerlendirilmesidir. Eleştirel düşünmeyi, öğrenme sorumluluğunu ve sosyal entegrasyonu destekler. Ölçme ve Değerlendirmenin Geliştirilmesi İçin Öneriler: Yeni programlara uyum için seminer ve hizmet içi eğitimlerin artırılması. Hizmet içi eğitimlerin ilgililerin görüşleri dikkate alınarak uzmanlar tarafından düzenlenmesi. Eğitim içeriklerinin yeniden düzenlenmesi. Deneyimli ve deneyimsiz bireyler arasında işbirliğinin sağlanması. Sistematik olarak sürekli geliştirilen ölçme ve değerlendirme yeterliliklerinin hem öğretmenler, hem öğrenciler hem de yöneticiler bakımından önemli gelişmelerin olmasına destek sağlaması. Bu bilgilendirme belgesi, Dr. B. Barış Yıldız'ın eserinde ele aldığı eğitim yönetiminin temel taşlarını, bilgi ve enformasyonun önemini, çeşitli yönetim türlerini, kuramsal yaklaşımları, yönetim süreçlerini, karar verme mekanizmalarını ve özellikle ölçme ve değerlendirme boyutlarını kapsamlı bir şekilde özetlemektedir. Eser, modern eğitim sistemlerinde karşılaşılan zorluklara çözüm sunmayı ve geleceğin eğitim yöneticilerini donanımlı kılmayı amaçlamaktadır. ... Devamını Oku