1. Giriş ve Kütüphanenin Amacı Çocuk ve çocukluk kavramlarının tarihsel süreçte değişime uğradığı, özellikle II. Dünya Savaşı sonrası insan hakları ve hümanizm anlayışlarının yükselişiyle birlikte "çocukların çok önemli bir yatırım" olarak görüldüğü belirtilmektedir (IFLA 2011, s. 8). Çocuk kütüphaneleri, çocukların okuma alışkanlığı kazanmaları, doğru bilgiye erişimleri, kültürel, eğitsel ve sosyal gelişimleri için güvenli kurumlar olarak tanımlanır. Çocuk Kütüphanelerinin Beş Temel Fonksiyonu : Çocukta olumlu bir kişilik oluşumuna ve gelişimine katkıda bulunmak. Konuşma ve dil becerilerinin gelişimine yardımcı olmak. Çocuklara bilgiye erişim, basılı ve elektronik kaynakları en iyi şekilde kullanmayı öğretmek. Okuma zevkini ve gücünü keşfetmelerini sağlamak. Şimdi ve gelecekte iyi kütüphane kullanıcısı olmalarını sağlamak. Bu rehberin amacı, Türkiye'deki çeşitli çocuk kütüphanelerinde kaliteli hizmet sunumu için bir yol haritası sağlamaktır. Hedef kitlesi kütüphane yöneticileri, kütüphaneciler, diğer çalışanlar ile bilgi yönetimi alanında faaliyet gösteren öğretmen ve öğrencilerdir. 2. Yasal Temeller Çocuk kütüphanelerinin kurulması ve hizmet vermesi için temel yasal dayanaklar Azerbaycan Devleti'nin ilgili kanun, yönetmelik ve resmi belgeleridir. Ayrıca, IFLA (Uluslararası Kütüphane Dernekleri ve Kuruluşları Federasyonu) ve Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi (1989) ilkeleri de göz önünde bulundurulmalıdır. Önemli Yasal Hususlar: Kütüphane binasının hizmet için yeterince donanımlı ve tasarlanmış olması. Yangın, sel, deprem gibi afetlere karşı güvenlik önlemlerinin alınması. Kütüphane çalışma saatlerinin kullanıcıların en verimli şekilde faydalanmasını sağlayacak şekilde belirlenmesi. Koleksiyonun kuruluş amaçlarına uygun kalitede ve sayıda olması. Bilgi kaynaklarının ilgili düzenlemelere göre kataloglanması, tasnif edilmesi ve raflara yerleştirilmesi. Kütüphane adının Anayasa ve kamu düzeni ilkelerine uygun olması, ayrımcılığa yol açmaması. Şehirdeki diğer kütüphanelerle işbirliği yapılması. Sunulan hizmetlerin istatistiksel kayıtlarının tutulması. Kütüphane faaliyetlerinin ilgili resmi kurumlarca denetlenmesi. 3. Çocuk Kütüphanesi Yapısal Unsurları: Bina, Koleksiyon, Kullanıcı, Kadro ve Bütçe Çocuk kütüphaneleri, işlevlerini yerine getirebilmek için bu beş temel unsurun bütünsel olarak ele alınmasını ve değerlendirilmesini gerektirir. 3.1. Bina Kütüphane binası, çocukların kendilerini evlerinde gibi rahat hissedecekleri güvenli, işlevsel, estetik ve davetkar mekanlar olarak tasarlanmalıdır. Temel Özellikler: Dış Mekan: Çevrenin sosyal, kültürel ve coğrafi özelliklerini yansıtmalı, özgün tasarımlı, işlevsel ve estetik olmalıdır. Çocuk psikolojisine uygunluk, akıllı ve yeşil kütüphane tasarımları dikkate alınmalıdır. Şehrin merkezinde veya merkeze yakın, toplu taşımaya erişilebilir olmalıdır. Güvenli açık oyun alanları (kum, toprak, su gibi malzemelerle), bitkilerle donatılmış bahçeler bulunmalıdır. İç Mekan: Çocuklar, ebeveynler, bakıcılar ve diğer kullanıcılar için tasarlanmalı, neşeli ve kütüphanenin bir parçası hissi uyandırmalıdır. Çok amaçlı salonlar, sergi alanları, okuma salonları, çalışma alanları ve personel ofisleri içermelidir. Güvenli, hijyenik ve anti-bakteriyel döşeme malzemeleri kullanılmalı, keskin köşelerden kaçınılmalıdır. Çocukların boyuna uygun mobilyalar ve kolayca erişebilecekleri raflar bulunmalıdır. Aydınlatma: Doğal ışıktan en üst düzeyde faydalanılmalı, yapay aydınlatma doğal ışığa yakın olmalı ve göz yormamalıdır. Açık renk duvarlar ve geniş pencereler tercih edilmelidir. Mobilya: Çocuk merkezli, ergonomik, güvenli, sağlıklı, estetik ve dayanıklı olmalıdır. Keskin kenarlı mobilyalardan kaçınılmalı, ağır mobilyalar sabitlenmelidir. Çocukların ilgisini çekecek balık, yuvarlak, çiçekli gibi tasarımlara sahip masalar ve sandalyeler seçilmelidir. Yaşam Alanları: Her katta tuvalet olmalı, kadın ve erkekler için ayrı tuvaletler bulunmalıdır. Tuvaletler temiz, kaymaz zeminli ve çocuk boyuna uygun olmalıdır. Engelli Kullanıcılar İçin Bina Özellikleri: Erişilebilir girişler (rampalar), yeterli koridor ve kapı genişlikleri sağlanmalı, özel tuvaletler bulunmalıdır. Görme engelliler için kabartmalı kitaplar, ekran büyütme ve okuma programları gibi özel ekipmanlar temin edilmelidir. 3.2. Koleksiyon Koleksiyon, çocuk kütüphanesinin "sattığı ürün" anlamını taşır ve bu ürünün kalitesi hayati öneme sahiptir. Çocukların yaşlarına, gelişim düzeylerine ve manevi ihtiyaçlarına uygun, "çocuğa göre" ilkesiyle oluşturulmuş, edebi ve sanatsal değere sahip yayınlar ve koleksiyonlar tercih edilmelidir. Temel İlkeler: Basılı ve Elektronik Kaynaklar: Tüm çocuklar için erişilebilir olmalı, kütüphaneci ve çocuk edebiyatı uzmanları tarafından seçilmelidir. "Çocuğa uygunluk" ilkesi temel alınmalı, yerel kültür ve küresel dünya yansıtılmalıdır. Düşünce özgürlüğü ve mesleki ilkelere uygun olarak sansürsüz ve tarafsız olunmalıdır. İdeolojik, siyasi, dini, etnik veya cinsiyetçi amaçlı yayınlardan kaçınılmalıdır. Eski, kullanılmayan materyaller düzenli olarak ayıklanmalı ve yerine yenileri eklenmelidir. Oyuncaklar: Fiziksel, kimyasal ve mekanik olarak çocuk dostu (sağlıklı ve güvenli) olmalıdır. Yaş uygunluğu, dil gelişimini destekleyici, yaratıcılığı engellemeyen, çok yönlü, dayanıklı ve anlaşılır özelliklere sahip olmalıdır. CE işaretli oyuncaklar tercih edilmeli, küçük parçalı oyuncaklardan kaçınılmalıdır. 3.3. Kullanıcı Kütüphanenin sunduğu hizmetlerden faydalanan veya faydalanma potansiyeli olan kişilerdir. Bebekler, okul öncesi, okul çağındaki çocuklar, engelli çocuklar, genç yetişkinler, ebeveynler, bakıcılar, öğretmenler gibi geniş bir yelpazeyi kapsar. "Çocuklar önemli bir sermayedir" anlayışıyla, tüm hizmetler kullanıcı merkezli olmalıdır. Kullanıcı Grupları ve İhtiyaçları: Okul Öncesi Çocuklar (0-6 yaş): Ebeveynleri veya bakıcıları ile gelirler. Oyun kitapları, resimli kitaplar, müzik CD'leri, DVD'ler ve oyuncaklar gibi özel materyallere ihtiyaç duyarlar. Okul Yaşındaki Çocuklar (7-12 yaş): Hem eğlence hem de okul ödevleri için kütüphaneyi kullanırlar. Okullarla işbirliği içinde etkinlikler düzenlenmelidir. Genç Yetişkinler (13-17 yaş): Gelişim modellerine uygun araştırma hizmetleri, fantastik ve romantik kitaplar, popüler müzik materyalleri gibi kaynaklar sunulmalıdır. Engelli Çocuklar: Özel çaba gerektiren bir gruptur. Okullar, hastaneler ve sivil toplum kuruluşları ile işbirliği yapılmalıdır. Onlar için eğitici oyunlar, kabartmalı kitaplar ve erişilebilir teknolojik donanımlar sağlanmalıdır. Azınlık Grupları: Kendi dillerinde ve kültürlerini yansıtan materyaller sunulmalıdır. Yetişkinler: Çocuklarıyla kütüphaneye gelen ebeveynler, bakıcılar ve öğretmenler için de materyal ve hizmetler sunulmalıdır. Aile programları düzenlenmelidir. Genel Kullanıcı İlkeleri: Çocuklar kütüphanede özgür, rahat ve güvende hissetmelidir. Yaş, ırk, cinsiyet, din, kültürel köken, dil, sosyal durum, kişisel yetenek ayrımı yapılmaksızın tüm çocuklara eşit hizmet sunulmalıdır. Bilgi, materyal ve programlara ücretsiz erişim sağlanmalıdır. Okuma sevgisi, dil ve konuşma becerileri desteklenmeli, yaratıcılık ve hayal güçleri teşvik edilmelidir. Kütüphane, çocukların birbirleriyle ve diğer insanlarla sosyalleşebileceği bir "buluşma noktası" olmalıdır. 3.4. Kadro Çocuk kütüphanelerinde en önemli yapısal unsurlardan biri kadrodur. Kütüphaneciler ve diğer çalışanlar, kütüphanenin fonksiyonlarını yerine getirmesinde, kullanıcıları çekmesinde ve onlarda ilgi uyandırmasında kritik role sahiptir. Gereken Nitelikler: İşinin önemini ve sorumluluğunu bilen. Çocuk gelişimi ve psikolojisi hakkında bilgi sahibi olan. Çocuklarla iletişim kurma yeteneğine sahip. İşine hevesli, sabırlı ve hoşgörülü. Mesleki etik ilkelere bağlı. Her çocuğu birey olarak kabul eden ve seven. Çocuk edebiyatı, okuma kültürü ve medya hakkında bilgi sahibi. Planlama, yönetim, değerlendirme ve programlama yeteneklerine sahip. Çok kültürlü iletişimde yeterli. Esnek ve değişime açık, kendini sürekli yenileyen. Çocukların güvenliğini öncelikli tutan. Ayrımcılık yapmayan, tüm çocuklara eşit davranan. Ömür boyu öğrenme kültürünü aşılamaya çalışan. Çocukları kütüphaneden uzaklaştıran tutumlardan kaçınan. Ev ödevleri ve araştırmalarda çocuklara yardımcı olan. Sosyal medya kullanımında yetkin. Ailelere ve bakıcılara okuma alışkanlığının önemi hakkında bilgi veren. 3.5. Bütçe Çocuk kütüphanesi hizmetlerinin etkin ve kaliteli bir şekilde sunulabilmesi için yeterli mali kaynaklara sahip olması gerekir. Bütçe yönetimi, personel maaşları, koleksiyon, hizmetler, faaliyetler, bakım, donanım, elektrik, su, ısıtma gibi altyapı giderlerini kapsar. Temel İlkeler: Bütçe, kütüphane müdürü, yardımcıları ve kütüphaneciler tarafından işbirliği içinde hazırlanmalıdır. Kütüphane ihtiyaç listesi düzenli olarak hazırlanmalıdır. Bütçe, objektif kriterlere (hizmet verilen bölge nüfusu, önceki yılın kullanım performansı) göre belirlenmelidir. Rasyonel, gerçekçi ve planlı bir şekilde kullanılmalıdır. Bütçe yönetimi döngüsel bir süreç olarak planlama, bütçeleme, faaliyet ve ölçme aşamalarını içermelidir. Personel maaşları iş verimliliğiyle doğrudan ilişkili bir faktör olarak yeterli olmalıdır. Koleksiyon için ayrı bir bütçe ayrılmalı, yeni materyallerin alımı ve etkinlikler için pay ayrılmalıdır. Bağışlar, devlet-özel sektör projeleri gibi ek gelir kaynakları değerlendirilmelidir. Elektrik, su, ısıtma gibi altyapı giderlerini azaltmak için çevreci uygulamalar benimsenmelidir (yeşil kütüphane). 4. Çocuk Kütüphanesinde Süreç ve Hizmetler Çocuk kütüphanesindeki süreç ve hizmetler teknik, kullanıcı ve yönetim başlıkları altında gruplandırılabilir. 4.1. Teknik İşlemler ve Hizmetler Kütüphane otomasyon sistemi seçimi, materyal seçimi ve temini, envanter işlemleri, kataloglama ve sınıflama, etiketleme ve raflara yerleştirme, sayım, ayıklama, düşüm ve istatistik tutma gibi süreçleri içerir. Önemli Noktalar: Otomasyon Sistemi: Kütüphane ve kullanıcı ihtiyaçlarını karşılamalı, bütçeye uygun ve kullanımı kolay olmalıdır. Teknik destek, eğitim ve güncelleme garantileri içeren sözleşmeler yapılmalıdır. Materyal Seçimi: Kütüphanenin amacı, bütçesi, çocukların yaşları, gelişim özellikleri, ilgi ve ihtiyaçları göz önünde bulundurulmalıdır. Sansürden kaçınılmalı, mesleki kriterlere ve etik ilkelere uyulmalıdır. Engelli çocuklar ve azınlık grupları için özel materyaller sağlanmalıdır. Envanter Prosedürleri: Her materyalin resmi kaydı titizlikle yapılmalı, kütüphane adı, mühür ve envanter numarası eklenmelidir. Kataloglama ve Sınıflama: Uluslararası standartlara (AACR2, Dewey Onlu Sınıflama Sistemi) uygun olarak yapılmalı, basitleştirilmiş renklendirme ve semboller kullanılabilir. Uzmanlar tarafından titizlikle yürütülmelidir. Etiketleme ve Raflara Yerleştirme: Konu numarası, yazar soyadı ve yayın yılı içeren renkli etiketler kullanılmalıdır. Materyaller yaş gruplarına göre ayrılabilir ve belirli sembollerle (tırtıl, kuş, kelebek vb.) gösterilebilir. Sayım, Ayıklama ve Düşüm: Koleksiyonda disiplini sağlamak ve güncelliğini korumak amacıyla yıllık olarak yapılmalı, en az %10'u ayıklanmalı ve aynı oranda yeni yayın eklenmelidir. İstatistik: Kütüphane kullanımı, hizmet kalitesi ve memnuniyet düzeylerini ölçmek için düzenli olarak toplanmalı ve değerlendirilmelidir. 4.2. Kullanıcı Hizmetleri Çocuk kütüphanesindeki kullanıcı hizmetleri, kütüphane üyeliği, ödünç verme, danışma hizmeti, çocuklar, genç yetişkinler, engelliler ve ebeveynler için özel hizmetler, sosyal, kültürel ve eğitsel faaliyetler, işbirliği, gönüllülük, web ve sosyal medya kullanımı, halkla ilişkiler ve bağış yönetimi gibi geniş bir yelpazeyi kapsar. Önemli Hizmetler: Kütüphane Üyeliği: Ücret alınmamalı, çocukların üyeliği ebeveyn rızasıyla yapılmalıdır. Üyelik kartı verilmeli ve istatistiksel veriler tutulmalıdır. Ödünç Verme: Temel ve sürekli geliştirilmesi gereken bir hizmettir. Tüm kullanıcılara ayrımcılık yapılmaksızın sağlanmalıdır. Kitaplar, süreli yayınlar, sesli kitaplar, görsel-işitsel materyaller, akıllı oyunlar ve oyuncaklar ödünç verilebilir. Geciken materyaller için para cezası yerine yeni materyal ödünç verme kısıtlaması getirilebilir. Danışma Hizmeti: Kullanıcıların bilgi ihtiyaçlarını karşılamak, bilgi arama ve kullanma becerilerini geliştirmek hedeflenmelidir. Bilgi kaynaklarının seçimi ve erişimi konusunda rehberlik edilmeli, "Kütüphaneciye Sorun" gibi elektronik platformlar oluşturulmalıdır. Çocuklar İçin Hizmetler: Okuma teşviki, hikaye okuma, erken okuryazarlık, teknoloji kullanımı, yaratıcı drama, robotik, kodlama gibi faaliyetler düzenlenmelidir. Farklı yaş grupları için uygun ve kaynaştırıcı etkinlikler planlanmalıdır. Engelliler İçin Hizmetler: Sosyal hayata eşit katılımlarını destekleyecek faaliyetler ve materyaller (Braille kitaplar, ekran büyütme programları) sunulmalıdır. "Eve kütüphane" hizmeti gibi özel uygulamalar düşünülebilir. Ebeveynler İçin Hizmetler: Çocukların kitap ve oyuncak seçimi konusunda bilgi verilmeli, aile programları düzenlenmelidir. Hamilelik döneminden itibaren kütüphane hakkında bilgilendirme yapılmalıdır. Ebeveynlerin ilgi alanlarına yönelik materyaller de sunulmalıdır. Eğitsel, Kültürel ve Sosyal Faaliyetler: Kütüphane için temel bir işlevdir. Yıllık etkinlik takvimi oluşturulmalı, diğer kurum ve sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği yapılmalıdır. Yarışmalar, tiyatro, film gösterimleri, hikaye saatleri, atölye çalışmaları (origami, satranç, müzik, robotik), yazar-ressam söyleşileri, doğa gezileri gibi çeşitli etkinlikler düzenlenebilir. Çevreyle İşbirliği: Öğretmenler, sanatçılar, yazarlar, bilim insanları, ebeveynler, iş adamları, okullar, kreşler, müzeler, belediyeler, sivil toplum kuruluşları ve diğer kütüphanelerle sürekli ve planlı işbirliği yapılmalıdır. Kütüphane Gönüllüleri: Kütüphane hizmet kalitesini artırmak ve daha fazla kullanıcıya ulaşmak için gönüllülerden faydalanılabilir. Web ve Sosyal Medya Kullanımı: Kütüphanenin resmi web sayfası ve aktif sosyal medya hesapları olmalı, kolay kullanımlı, görsel olarak çekici ve güncel olmalıdır. Etkinlikler, yeni yayınlar ve kütüphane hizmetleri hakkında bilgi paylaşılmalıdır. Mobil uyumlu web siteleri önemlidir. Halkla İlişkiler ve Tanıtım: Kütüphanenin misyonunu etkin bir şekilde yerine getirmesi için kullanıcıların dikkatini, sevgisini ve sempatisini kazanması önemlidir. Broşürler, CD'ler, video filmler, reklam panoları, yerel medya aracılığıyla tanıtım yapılmalıdır. En aktif kullanıcılara hediyeler verilerek teşvik edilebilir. Kütüphaneye Bağış: Yazılı bir bağış politikası oluşturulmalı, bağışlanan materyallerin uygunluğu değerlendirilmelidir. Büyük bağışçılar onurlandırılabilir. 4.3. Yönetim Hizmetleri Çocuk kütüphanelerinde yönetim, "insanların kütüphanedeki kaynaklardan ve zamandan verimli bir şekilde faydalanması, belirlenen hedeflere ulaşma süreci" olarak tanımlanır. Kaliteli hizmet ve sürdürülebilirlik için iyi bir yönetim esastır. Yöneticinin Görevleri: Mesleki ve kişisel becerilere sahip olmalı, yenilikçi bir bakış açısıyla kütüphanenin misyonunu geliştirmelidir. Kütüphane süreçlerini ve hizmetlerini etkin bir şekilde değerlendirmeli ve iyileştirmelidir. Yeni gelişmeleri takip etmeli ve bilgiyi personelle paylaşmalıdır. Finansal ve idari durumu analiz etmeli, üst yönetimi düzenli olarak bilgilendirmelidir. Personel arasında yetki paylaşımını sağlamalı, onların katılımını ve fikirlerini değerlendirmelidir. Personelin kişisel gelişimleri için fırsatlar yaratmalı, çocuk gelişimi ve iletişim konularında eğitimler almalarını desteklemelidir. Politika Hazırlama ve Planlama: Kısa, orta ve uzun vadeli politikalar ve planlar oluşturulmalı, kullanıcı ihtiyaçlarına cevap vermelidir. Planlar, personel, yöneticiler, uzmanlar ve kullanıcıların katılımıyla hazırlanmalıdır. Hedeflere ulaşmak için faaliyet planları, programlar ve projeler geliştirilmelidir. Politikalar ve planlar düzenli olarak gözden geçirilmeli ve güncellenmelidir. Finans Yönetimi: Yeterli mali kaynaklar sağlanmalı ve uzun vadeli finansal planlar yapılmalıdır. Personelin verimliliğini artıracak finansal kaynaklar yaratılmalıdır. Harcama analizleri düzenli olarak yapılmalıdır. Kadro Yönetimi: Personelin deneyim ve yeteneklerinden faydalanılmalı, yetki paylaşımı yapılmalıdır. Personel gelişimine yatırım yapılmalı, eğitim fırsatları sunulmalıdır. Objektif ve adil bir işe alım süreci izlenmelidir. Kütüphane Otomasyon Sistemlerinin Temini ve Yönetimi: İhtiyaçları en iyi şekilde karşılayacak sistemler sağlanmalı ve uzman personel tarafından yönetilmelidir. Personel için düzenli eğitimler verilmelidir. Kütüphane Hizmetlerinin Değerlendirilmesi ve Geliştirilmesi: Toplum ihtiyaçları ve kütüphane kaynakları analiz edilmelidir (demografik bilgiler, çevredeki okullar, ulaşım, diğer kütüphanelerin hizmetleri). Hizmet kalitesi ve kullanım oranlarını ölçmek için yöntemler geliştirilmelidir. Performans göstergeleri (kullanıcı, kaynak, insan kaynağı, kalite, maliyet, karşılaştırmalı göstergeler) kullanılarak kütüphanenin amaçlarına ulaşma düzeyi değerlendirilmelidir. Pazarlama ve Tanıtım: Kütüphane kaynakları ve hizmetlerinin kullanımını artırmak için yazılı bir pazarlama ve tanıtım politikası olmalıdır. Tanıtım programlarının değerlendirme yöntemleri politikaya dahil edilmelidir. Medya ile işbirliği yapılmalı, web sitesi ve sosyal medya aktif kullanılmalıdır. Tanıtım videoları hazırlanmalı, yerel gazetelerde makaleler yayınlanmalı ve festivaller gibi etkinliklere katılım sağlanmalıdır. Kütüphane, toplum desteğini kazanmak için kaliteli hizmetler sunmalı ve önemini vurgulamalıdır. 5. Mesleki Etik İlkeler Mesleki etik, kütüphanecilere mesleklerini uygularken doğru davranma konusunda rehberlik eden prensip ve değerler bütünüdür. Kütüphane Çalışanlarının Etik Sorumlulukları: Fikir özgürlüğü ve sansür karşıtlığı ilkelerine uygun hareket etmek. Bilgi kaynaklarının seçimi ve teknik süreçlerde mesleki kriterlere ve etiğe bağlı kalmak. Kullanıcılar arasında ayrım yapmamak. Telif haklarına saygı duymak ve onları korumak. Kullanıcı bilgilerini gizli tutmak. Mesleğin ve kütüphanenin itibarını zedeleyecek davranışlardan kaçınmak. Mesleki işbirliği ve dayanışmaya önem vermek. Sürekli mesleki gelişim göstermek. Adaletli, dürüst, nazik ve hoşgörülü olmak. Kullanıcıların bilgi ihtiyaçlarını en kısa sürede karşılamak. Kullanıcı Hakları: Hizmet alma, bilgi ve belge merkezine erişim ve seçme hakkı. İhtiyaç halinde uzman personelden yardım talep etme hakkı. Irk, din, dil, cinsiyet, yaş, eğitim, gelir, siyasi görüş, inanç, milliyet gibi nedenlerle ayrımcılığa uğramadan hizmet alma hakkı. Engelli kullanıcıların kütüphane hizmetlerinden daha etkin faydalanmak için yardım talep etme hakkı. Kişisel bilgilerinin gizli tutulması hakkı. Kütüphanede can ve mal güvenliği hakkı. Kütüphane kayıtlarına erişim hakkı. Sunulan hizmet hakkında bilgi alma hakkı. Talep ettiği hizmetten vazgeçme hakkı. Başvurusu karşılanmadığında diğer kütüphanelerden yardım talep etme hakkı. Kütüphane ve çalışanlar hakkında şikayette bulunma hakkı. Engelli çocukların refakatçi ile kütüphaneye gelme hakkı. 6. Çocuk Kütüphanesi İçin Bina Standartları Rehber, çocuk kütüphanesi binaları için somut ölçüler sunmaktadır: Kütüphanenin şehir merkezine uzaklığı: 3 km Okuma odası genişliği (minimum): 100 m² Avlu alanı (minimum): her çocuk için 1,5 m² Lavaboların genişliği ve uzunluğu (minimum): 28-45 cm Lavaboların yerden yüksekliği: 55-60 cm Çocuklar için tuvalet yüksekliği: 35 cm Tuvalet kabinlerinin yüksekliği (minimum): 1,2 m Küçük çocuklar için binada gereken alan (çocuk başına): 1,5 m² Büyük çocuklar için binada gereken alan (her çocuk için): 3 m² Bina tavan yüksekliği: 3 - 3,5 m Bina girişinde askılıkların yüksekliği: 1 m Soyunma odası aralıkları: 15 cm Bina içinde ortalama sıcaklık: 18-20 C° Aydınlatma ölçüsü (minimum): 400 Lux Kütüphanede günlük sıcaklık değişimi (maksimum): 1 C° Kütüphanede nem seviyesi değişimi (maksimum): 3% Küçük çocuklar için raf uzunluğu (maksimum): 120 cm Büyük çocuklar için raf uzunluğu: 150 cm Masaların yüksekliği: 60-70 cm Sandalyelerin yüksekliği: 35-40 cm 7. İyi Uygulama Örnekleri Rehber, dünya ve Türkiye'den yenilikçi, yaratıcı ve popüler çocuk kütüphanesi uygulamalarından örnekler sunmaktadır: Brentwood Kütüphanesi (ABD): Çekici giriş, hikaye ağaçları, çocuklarla sohbet eden baykuş figürleri. Laramie Bölge Kütüphanesi (ABD): İnteraktif öğrenme alanları, çevre bilincini artıran Tohum Kütüphanesi. Çocuk Kütüphanesi Keşif Merkezi (New York, ABD): Bilim odaklı, interaktif sergi istasyonları, "deniz altında" temalı erken çocukluk alanı. Southfield Halk Kütüphanesi (ABD): Hikaye kitabı giriş kapısı, Dr. Seuss'tan ilham alan heykeller. Vancouver Kütüphanesi (Kanada): Parlak renkli oyun alanları, farklı yaş grupları için okuma köşeleri. Birmingham Kütüphanesi (İngiltere): Tavandan sarkan renkli kitaplar, bitkiler ve hayvanlar. Bookstart Hizmeti (İngiltere ve Galler): Bebeklere ve küçük çocuklara ücretsiz kitap sağlama programı. Monroe Bölge Halk Kütüphanesi (ABD): Hikaye saatleri, kukla gösterileri, sanat etkinlikleri, ev ödevi destek programları, gezici kütüphane hizmetleri. Lethbridge Halk Kütüphanesi (Kanada): Gönüllü öğrencilerle okuma ve eğitim faaliyetleri. Levi Yitzchak Kütüphanesi (New York, ABD): İnteraktif multimedya bölümleri, sessiz okuma, yaratıcı yazma. Ritim Faaliyeti (İngiltere): Çocuklara ritimle şarkı söyleme ve dans etme imkanı sunan etkinlikler. Medveščak Halk Kütüphanesi (Hırvatistan): Bebekler ve ebeveynleri için özel programlar (hikaye okuma, oyuncak ödünç verme, seminerler). Hollanda Halk Kütüphaneleri: "Bookenpret" programı ile erken okuryazarlık ve dil becerileri geliştirme. Quebec Halk Kütüphaneleri (Kanada): "Bebek İçin Kitap" programı ile yeni doğan bebeklerin kütüphaneye kaydını teşvik etme. Hamilton Halk Kütüphanesi (Kanada): Oyun köşeleri, zihinsel ve motor becerileri geliştiren oyuncaklar, "Bebekler İçin Hikaye Zamanı". Kütüphane Kulüpleri (Danimarka): Gençler için WII oyunu, Manga, ödev ve okuma kulüpleri. Gençler Geceler Kütüphanede (Fransa): Gençlere kütüphanede (ebeveynleriyle birlikte) kalarak kısa film izleme, yazar-yönetmen sohbetleri gibi etkinlikler sunma. Türkiye'den Örnekler: İzmir Bornova Bölge Halk Kütüphanesi (hediye bebek çantası, yaratıcı drama), Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi (Robotik, oyunla problem çözme), Bartın Ulus İlçe Halk Kütüphanesi (moda resim sergisi, tiyatro, kitap bulma yarışması), İzmir Atatürk Şehir Halk Kütüphanesi ("Doğa Atölyesi"), Erzurum Çocuk Kütüphanesi (bahçe pikniği), Kütüb-Anne Çocuk Kütüphaneciliği Ödülleri (çalışanları teşvik), Eşekli Kütüphaneci Mustafa Güzelgöz (gezici kütüphane hizmeti). Bu örnekler, çocuk kütüphanelerinin sadece kitaplarla sınırlı kalmayıp, çeşitli yaş gruplarına ve ihtiyaçlara yönelik yaratıcı ve etkileşimli hizmetler sunarak toplumda önemli bir rol oynayabileceğini göstermektedir. ... Devamını Oku