1. Genel Bakış ve Amaç Doç. Dr. Ersan BERKSEL tarafından hazırlanan "Temel EKG Ders Kitabı", EKG (Elektrokardiyografi) konusunu sade ve anlaşılır bir dille sunmayı amaçlayan kapsamlı bir kaynaktır. Kitap, özellikle asistan doktorlar, yoğun bakım, kardiyoloji ve acil servislerde çalışan hemşireler, ilk ve acil yardım teknikerleri ile bu alanlarda eğitim gören öğrencilere yönelik olarak hazırlanmıştır. Temel EKG bilgisi, kalp anatomisi ve ileti sistemi, normal EKG değerlendirmesi, çeşitli ritim bo zuklukları, ileti bozuklukları, hipertrofiler ve miyokardiyal bozuklukların EKG bulguları gibi geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır. Ayrıca, temel ve ileri kardiyak yaşam desteği (KPR) algoritmalarına da yer verilmiştir. 2. Ana Temalar ve Önemli Fikirler/Gerçekler 2.1. Kalp Anatomisi ve İleti Sistemi Kitap, kalbin yapısını ve işleyişini temel düzeyde açıklayarak EKG'nin anlaşılmasına zemin hazırlar. Kalbin Yapısı: Kalbin dört boşluktan (iki atriyum, iki ventrikül), dört kapaktan (triküspit, mitral, pulmoner, aort) ve vücuda kan pompalayan aort ile akciğerlere kan pompalayan pulmoner arterden oluştuğu belirtilir. "Vücudumuzdan toplanan “kirli” yani karbondioksit açısından zengin olan kan, vena kavalar (v. cava superior ve v. cava inferior) ile sağ atriyuma, oksijen yönünden zengin “temiz” kan ise akciğerlerden pulmoner venler (ikisi sağda ikisi solda 4 adet) ile sol atriyuma gelir." Kanlanma: Kalbin kendi kanlanmasının aort damarından çıkan sağ ve sol koroner arterler aracılığıyla sağlandığı vurgulanır. Sol ön inen dal (LAD) "kalbin en büyük bölümünü besleyen damardır. Bu nedenle kalbin en önemli damarıdır." Kalp İleti Sistemi: Kalbin vücudun otonom sinir sisteminden bağımsız çalışabildiği ve kardiyak uyarıların sağ atriyumda bulunan sinüs düğümünden başladığı açıklanır. Uyarı yolunun sinüs düğümü, internodal dallar, A-V düğüm, His hüzmesi, His hüzmesinin dalları ve Purkinje lifleri şeklinde ilerlediği belirtilir. Sinüs düğümünün en yüksek uyarı hızına sahip olduğu ve aşağıya doğru inildikçe bu hızın azaldığı ifade edilir. "Sinüs düğümünden aşağıya doğru inildikçe, uyarı meydana getirme hızı azalır. Örneğin, A-V düğümde bu hız dakikada 50-60’a, purkinje hücrelerinde ise dakikada 30-40 civarlarına iner." 2.2. Genel EKG Bilgisi ve Değerlendirme EKG'nin tanımı, önemi ve çekimindeki kritik adımlar detaylandırılmıştır. EKG Tanımı ve Önemi: "Elektrokardiyografi (EKG) kalbin elektriksel aktivasyonunun vücut yüzeyine yerleştirilen elektrotlar yardımıyla elektrokardiyografi kâğıdı (kalp şeridi) üzerine yazılmasıdır." Kardiyolojide çok önemli bir yer tuttuğu, atriyal ve ventriküler hipertrofiler, iletim sistemi bozuklukları, koroner arter hastalığı, ritim bozuklukları, elektrolit bozuklukları gibi durumlarda faydalı bilgiler sunduğu, ancak tek başına teşhis için yeterli olmadığı belirtilir. EKG Çekimi ve Kalibrasyon: Cihazın 25 mm/saniye hızında ve sinyal kalibrasyonunun 100 milivolt / 10 mm olması gerektiği vurgulanır. Hasta pozisyonu, elektrot yerleşimi ve artifakt oluşumunu engelleme yöntemleri açıklanır. Derivasyonlar: Standart on iki derivasyonlu EKG'deki ekstremite (Dı, Dıı, Dııı, aVR, aVL, aVF) ve prekordiyal (V1-V6) derivasyonlar ve elektrotların doğru yerleştirilmesinin önemi açıklanır. "Elektrotların yanlış yerleştirilmeleri durumunda EKG’de değişiklikler oluşur." EKG Kâğıdı ve Özellikleri: EKG kağıdındaki küçük karelerin (1mm yükseklik, 0.04 sn süre) ve büyük karelerin (5mm yükseklik, 0.2 sn süre) özellikleri, kalp atım hızının hesaplanmasında nasıl kullanıldığı anlatılır. 2.3. Normal EKG ve Dalgaların Özellikleri Normal bir EKG'nin bileşenleri ve bu bileşenlerin normal aralıkları ve morfolojileri açıklanmıştır. P Dalgası: Atriyum depolarizasyonunu gösterir. Normal süresi 0.08-0.11 saniyedir ve yüksekliği 2.5mm'yi geçmez. Farklı derivasyonlardaki tipik yönleri ve patolojik durumlar (P mitrale, P pulmonale, atriyal fibrilasyonda yokluğu) belirtilir. PR İntervali/Segmenti: P dalgası başlangıcından QRS başlangıcına kadar olan süre PR intervali (normali 0.12-0.20 sn) olarak tanımlanır. Uzaması ileti bozukluğunu, kısalması ise WPW sendromunu düşündürür. PR segmenti genellikle izoelektrik hattadır. QRS Kompleksi: Ventrikül depolarizasyonunu gösterir. Normalde 0.06-0.10 saniye genişliğindedir. Genişliğinin uzaması intraventriküler blok veya diğer patolojik durumları (dal blokları, WPW sendromu, VPC'ler, ventriküler ritimler) işaret eder. ST Segmenti: Ventriküler depolarizasyon sonrası ve repolarizasyon öncesi zaman dilimidir. Miyokard iskemisi, hasarı ve diğer klinik durumlardaki değişiklikleri (yükselme/çökme) tanısal önem taşır. T Dalgası: Ventriküler repolarizasyonu gösterir. Normalde Dı ve Dıı'de pozitif, aVR'de negatiftir. Yüksek, sivri veya ters T dalgaları patolojik durumları işaret edebilir. QT Aralığı: Q dalgası başlangıcından T dalgası sonuna kadar olan aralıktır, ventriküler sistolü içerir. Kalp atım hızına göre değişir ve uzaması/kısalması çeşitli elektrolit bozuklukları veya ilaç etkileriyle ilişkilidir. U Dalgası: Bazı normal kişilerde görülebilen pozitif bir dalgadır. Hipopotasemi, bradikardi ve bazı ilaç kullanımlarında patolojik olarak büyüyebilir. EKG ve Aks Hesaplaması: QRS komplekslerinin Dı ve aVF derivasyonlarındaki amplitüdleri kullanılarak normal aks, sol aks sapması veya sağ aks sapması belirlenir. 2.4. Ritim Bozuklukları (Aritmiler) Kitap, atriyal ve ventriküler kaynaklı birçok ritim bozukluğunu EKG bulguları ve tedavi yaklaşımlarıyla birlikte açıklamaktadır. Normal Sinüs Ritmi: Kalp hızı 60-100/dakika arasında, düzenli P dalgaları ve her P dalgasını izleyen QRS kompleksi ile karakterizedir. Sinüs Taşikardisi/Bradikardisi: Sinüs düğümünden çıkan uyarıların hızının 100/dakikanın üzeri (taşikardi) veya 60/dakikanın altı (bradikardi) olması durumları, nedenleri ve genel tedavi prensipleri anlatılır. Sinüs Duraklaması (Sinüs Arresti): Sinüs düğümünün geçici olarak uyarı oluşturamaması durumudur. "Duraklama aralığı normal P-P aralığının katı değildir ve 1,6-2 saniyeden uzundur." Ektopik Uyarılar ve Ritimler: Sinüs düğümü dışında bir yerden çıkan uyarılar (ekstrasistoller) veya ritimler (atriyal, nodal, ventriküler). "Atriyal Erken Vurular (Atriyal Ekstrasistoller)"de, uyarı sinüs düğümü dışında, atriyum içerisindeki ektopik bir odaktan çıkar. Atriyal Fibrilasyon (AF): Atriyumlarda düzensiz, hızlı elektriksel aktivite (450-600/dakika). "EKG’de P dalgası görülmez. QRS komplekslerinin şekli normaldir; ancak QRS kompleksleri arasında herhangi bir düzen yoktur." Tedavisinde hız kontrolü ve antikoagülasyon önemlidir. Atriyal Flutter: Atriyumlarda hızlı, düzenli elektriksel aktivite (240-340/dakika) ve "EKG’de QRS kompleksleri arasında testere dişi biçiminde, küçük, üçgen P dalgaları görülür." Supraventriküler Taşikardi (SVT): P dalgalarının tanımlanamadığı, düzenli, hızlı (100/dakika üzeri) ve dar QRS'li (aberasyonlu ise geniş) ritim. Tedavisinde vagal manevralar, adenozin, verapamil, diltiazem veya kardiyoversiyon yer alır. Ventriküler Erken Vurular (VPC'ler): Önünde P dalgası olmayan, geniş, erken gelmiş QRS kompleksleri. "Erken vuru kendisinden önceki normal vurunun T dalgası üzerine gelirse tehlikeli taşiaritmileri başlatabilir. Bu durumdaki erken vurulara “R on T” ismi verilir." Ventriküler Taşikardi (VT): Üç veya daha fazla ventriküler erken vurunun arka arkaya gelmesi. P dalgası yoktur ve QRS kompleksleri geniştir. Acil tedavi gerektirir; stabil hastalarda amiodaron/lidokain, stabil olmayanlarda kardiyoversiyon, nabızsız VT'de defibrilasyon. Ventriküler Fibrilasyon (VF): "P dalgaları, QRS kompleksleri ve T dalgaları görülmez. EKG’de aşırı hızlı, değişik amplitüdlerde düzensiz ve karmaşık titreşimler görülür." En etkili tedavi defibrilasyondur. Asistol: Ventriküllerin elektriksel aktivitesinin tamamen durması, EKG'de düz çizgi. Acil KPR gerektirir. 2.5. İleti Bozuklukları (Bloklar) Kalp içindeki elektriksel ileti yolaklarındaki gecikmeler veya kesintiler ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Sinoatriyal Bloklar: Sinüs uyarılarının atriyuma iletimindeki gecikmeler. Birinci, ikinci (Mobitz Tip 1 ve Tip 2) ve üçüncü derece tipleri açıklanır. Atriyoventriküler (AV) Bloklar: Uyarıların AV kavşakta gecikmesi veya kesilmesi. Birinci Derece AV Blok: PR aralığının 0.20 saniyeden uzun olması. Her P dalgasını bir QRS izler. İkinci Derece AV Blok (Mobitz Tip 1 / Wenckebach): PR aralığı gittikçe uzar ve sonunda bir P dalgasını QRS izlemez. İkinci Derece AV Blok (Mobitz Tip 2): İletilen uyarılarda PR aralığı sabit, ancak aralıklı olarak P dalgaları QRS tarafından izlenmez. Üçüncü Derece AV Blok (Tam Blok): Atriyumlar ve ventriküller birbirinden bağımsız çalışır. P-P ve R-R aralıkları sabit, atriyal hız ventriküler hızdan yüksek. Kalp pili endikasyonu vardır. İntraventriküler İleti Bozuklukları (Dal Blokları): His demeti dallarındaki ileti gecikmeleri. Sağ Dal Bloğu (RBBB): QRS kompleksi ≥ 0.12 sn, V1-V2'de rsR' veya rSR' paterni, D1, V5-V6'da geniş S dalgası. Sol Dal Bloğu (LBBB): QRS süresi ≥ 0.12 sn, D1, V5-V6'da çentiklenmiş veya bozuk biçimli geniş monofazik R dalgaları. 2.6. Pre-Eksitasyon Sendromları Uyarıların normal yolağa ek olarak aksesuar yollarla ventriküllere erken ulaşması durumlarıdır. WPW (Wolff-Parkinson-White) Sendromu: Kısa PR aralığı (≤ 0.12 sn), geniş QRS kompleksi (≥ 0.10 sn) ve delta dalgası (QRS başlangıcında küçük çıkıntı) ile karakterizedir. LGL (Lown-Ganong-Levine) Sendromu: Kısa PR aralığı (≤ 0.12 sn) ve normal genişlikte QRS kompleksi; delta dalgası görülmez. 2.7. Atriyal ve Ventriküler Hipertrofilerde EKG Bulguları Kalp odacıklarının büyümesine bağlı EKG değişiklikleri. Sol Atriyal Hipertrofi: V1'de bifazik P dalgası, Dı, Dıı, aVL'de geniş ve çentikli P dalgaları (P mitrale). Sağ Atriyal Hipertrofi: Dıı, Dııı, aVF'te 2.5 mm'den yüksek, sivri P dalgası (P pulmonale). Sol Ventrikül Hipertrofisi: Çeşitli voltaj kriterleri (örn. V1'de S dalgası ile V5/V6'daki en yüksek R dalgasının toplamı > 35 mm), sol aks sapması, ST çökmesi ve negatif T dalgaları. Sağ Ventrikül Hipertrofisi: V1'de R/S oranı > 1, sağ aks sapması, sağ prekordiyallerde ST-T değişiklikleri. 2.8. Miyokard İskemisi, Hasarı ve Enfarktüsü EKG Bulguları Koroner arter hastalıklarına bağlı miyokardiyal hasarın EKG yansımaları. Miyokard İskemisi: ST segment çökmesi ve T dalgası negatifleşmesi. Miyokard Lezyonu (Hasarı): ST segment yükselmesi (elevasyonu). Miyokard Enfarktüsü: Patolojik Q dalgası, ST segment yükselmesi veya çökmesi, T dalgası değişiklikleri. Enfarktüsün gelişim safhaları ve farklı lokalizasyonlara bağlı EKG bulguları detaylandırılır (örn. inferior, anterior, posterior, lateral). 2.9. Klinik Bozukluklarda EKG Çeşitli sistemik hastalıklar ve elektrolit dengesizliklerinin EKG üzerindeki etkileri. Ventrikül Anevrizması: Miyokard enfarktüsü sonrası, patolojik Q dalgalarının olduğu derivasyonlarda kalıcı ST segment yüksekliği. Akut Perikardit: aVR hariç diğer derivasyonlarda konkav ST yükselmesi, aVR'de ST depresyonu. Santral Sinir Sistemi Bozuklukları: Derin, negatif T dalgaları, uzamış QTc, belirgin U dalgaları. Elektrolit Bozuklukları (Hipokalemi, Hiperkalemi, Hipokalsemi, Hiperkalsemi): ST-T dalgası, PR aralığı ve QTc değişiklikleri. Örneğin, "Hipokalemi EKG bulguları... potasyum 2.7 mE/l’nin altına düşerse %80... hastada görülür." Kronik Akciğer Hastalığı, Pulmoner Emboli, Hipotiroidi, Hipotermi, Dijital Etkisi/Toksisitesi, Malign Hastalıklarda Kalp Tutulumu, Dekstrokardi: Her bir durumun tipik EKG bulguları listelenmiştir. 2.10. Temel ve İleri Kardiyak Yaşam Desteği (KPR) Kalp durması durumunda uygulanacak acil müdahale algoritmaları. KPR Tanımı: "Solunumu ve/veya kalbi durmuş kişiye hava yolu açıklığı sağlayarak suni solunum ile akciğerlerine oksijen gitmesini, kalp masajı ile de kalpten kan pompalanmasını sağlamak amacıyla ilaçsız ve defibrilatörsüz yapılan tüm müdahalelere temel yaşam desteği denir." Kalp Durması: Bilinç kapalı, nabız alınamıyor. "Kalp durmasında 4. dakikadan itibaren beyinde hasar oluşmaya başlar ve 10. dakikadan sonra hasar kalıcı hale geçer." Bu nedenle hemen KPR'ye başlanmalıdır. KPR Uygulaması: 30 kompresyon / 2 soluk verme oranı, dakikada 100-120 kompresyon, 5-6 cm göğüs basısı derinliği vurgulanır. İleri Kardiyak Yaşam Desteği (İKYD): Defibrilatör hazır oluncaya kadar KPR'ye devam edilir. Şoklanabilir ritimler (VF/nabızsız VT) için defibrilasyon, şoklanamayan ritimler (PEA/Asistol) için ilaç tedavisi (adrenalin) ve geri döndürülebilir nedenlerin (Hipovolemi, Hipoksi, vb.) tedavisi algoritmaları sunulmuştur. Resüsitasyonun Sonlandırılması: 30 dakikalık KPR ve İKYD uygulamalarına rağmen spontan dolaşım sağlanamayan hastalarda resüsitasyon sonlandırılabileceği belirtilir. 3. Sonuç Doç. Dr. Ersan BERKSEL'in "Temel EKG Ders Kitabı", EKG'yi öğrenmek ve uygulamak isteyen sağlık profesyonelleri için pratik, kolay anlaşılır ve kapsamlı bir rehberdir. Kitap, kalp anatomisinden en karmaşık ritim ve ileti bozukluklarına, miyokardiyal hastalıklardan elektrolit dengesizliklerine kadar geniş bir yelpazede bilgi sunarak, EKG'nin klinik pratikte etkin kullanımına yönelik temel ve ileri düzeyde bilgiler sağlamaktadır. Özellikle resimli örnekler ve net açıklamalar sayesinde, EKG yorumlama becerilerini geliştirmek isteyen okuyucular için değerli bir kaynak niteliğindedir. Ayrıca, acil durumlarda hayat kurtarıcı olan Temel ve İleri Kardiyak Yaşam Desteği algoritmalarına yer verilmesi, kitabın pratik değerini artırmaktadır. ... Devamını Oku