Ana Temalar ve Önemli Bulgular Bu çalışma, artan dünya nüfusu ve azalan beslenme kaynakları göz önüne alındığında, et üretiminde önemli bir rol oynayan koyun ve keçi yetiştiriciliğinin önemine vurgu yapmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Akkaraman koyunu ve Ankara keçisinde aorta abdominalis ve dallarının makroanatomisini karşılaştırmalı olarak incelemek, dolaşım sistemindeki olası varyasyonları tespit etmektir. Türkiye'de 2020 yılı verilerine göre 42 milyondan fazla koyun ve 12 milyondan fazla ke çi bulunmaktadır, bu da bu hayvan türlerine yönelik anatomik araştırmaların önemini artırmaktadır. 1. Aorta Abdominalis ve Genel Seyri Tanım ve Seyir: Aorta abdominalis, aorta descendens'in diyafram hiatusundan geçtikten sonra karın boşluğunda seyreden bölümüdür. Omurga ve diyafram kruslarının ventralinde, vena kava kaudalis'in solunda kaudal yönde ilerler. Sonlanma: Akkaraman koyunu ve Ankara keçisinde, sonuncu bel omurunun ortaları düzeyinde son dalları olan arteria iliaca externa, arteria iliaca interna ve arteria sacralis mediana'ya ayrılarak sonlandığı tespit edilmiştir. Çap: Akkaraman koyununda aorta abdominalis'in çapı 12±1 mm, Ankara keçisinde ise 13±1 mm olarak belirlenmiştir. Bu bulgular literatürdeki benzer verilerle uyumludur. 2. Lumbal Arterler (Aa. lumbales) Orijin ve Varyasyonlar: Her iki türde de aorta abdominalis'in dorsal yüzünden segmental olarak ayrılırlar. "İlk üç a. lumbalis ayrı ayrı olarak, sonraki iki a. lumbalis ise ortak kök halinde ve sonuncu a. lumbalis’in ise a. sacralis mediana’dan orijin aldıkları görüldü." Literatürde son lumbal arterin a. iliaca interna veya a. iliaca externa'dan ayrıldığına dair farklılıklar bildirilmiştir. Dallar: Birinci lumbal arterlerden diyafram için rami phrenici, birinci ve ikinci lumbal arterlerden ise rami adrenales orijin alır. Rami adrenales'in Akkaraman koyunu ve Ankara keçisi piyeslerinin bazılarında son interkostal arterden de köken alabildiği gözlemlenmiştir. 3. Çölyak Arter (A. celiaca) Orijin: Akkaraman koyununda son torakal omur ile birinci bel omuru arasındaki eklem ile ikinci bel omurunun kraniyal yarımı arasındaki mesafeden; Ankara keçisinde ise son torakal omurun kaudal 1/3'ü ile birinci ve ikinci bel omurları arasındaki eklem düzeyinden orijin alır. Çap ve Uzunluk: Akkaraman koyununda çapı 5.9±0.9 mm, Ankara keçisinde 5.1±0.5 mm olarak bulunmuştur. Her iki türde de uzunluğu 3-4.5 cm arasındadır. Literatürdeki verilerle bazı farklılıklar gözlenmiştir. Ortak Kök: "A. celiaca, Akkaraman koyunu piyeslerinin bir tanesinde (% 12.5) ve Ankara keçisi piyeslerinin iki tanesinde (% 25), a. mesenterica cranialis’le ortak kök halinde aorta abdominalis’ten orijin aldığı görüldü." Bu durum, bufalo gibi başka türlerde de bildirilmiştir. 4. Karaciğer Arterleri (A. hepatica) Orijin: Her iki türde de a. celiaca'nın sağ ön yüzünden ayrılır. Varyasyonlar: Akkaraman koyunu ve Ankara keçisi piyeslerinin üçer tanesinde a. gastrica sinistra ile ortak kök halinde orijin aldığı gözlenmiştir. Bazı çalışmalarda a. mesenterica cranialis'ten köken alabildiği bildirilse de, bu çalışmada gözlenmemiştir. Çap: Akkaraman koyununda çapı 3±0.4 mm, Ankara keçisinde 2.7±0.4 mm'dir. 5. Dalak Arterleri (A. lienalis) Orijin ve Dağılım: A. celiaca'nın sol arka yüzünden orijin alır ve dalağın hilus lienalis'inden dalağa girer. Dallanma: Akkaraman koyununda 1-3 dal halinde, Ankara keçisinde ise 1-2 dal halinde dalağa girdiği tespit edilmiştir. "A lienalisin çapı her iki türde de 4.7±1.2 mm. olarak tespit edildi." 6. Rumen Arterleri (A. ruminalis sinistra ve A. ruminalis dextra) A. ruminalis sinistra: Akkaraman koyununda çoğunlukla a. lienalis'ten, bir kısmında ise a. gastrica sinistra'dan orijin alır. Ankara keçisinde ise tamamında a. lienalis'ten köken alır. Bazı piyeslerde a. reticularis ile ortak kök oluşturduğu görülmüştür. Çapı Akkaraman koyununda 2.8±1 mm, Ankara keçisinde 3.2±0.9 mm'dir. A. ruminalis dextra: Her iki türde de a. lienalis'in devamı niteliğindedir ve sağından ayrılır. Çapı 3.9±0.3 mm'dir. Rumen'in beslenmesinde önemli bir rol oynar. 7. Kraniyal Mezenterik Arter (A. mesenterica cranialis) Orijin: Akkaraman koyununda birinci bel omurunun ortası ile ikinci bel omurunun ortası düzeyinden; Ankara keçisinde ise son torakal omur ile birinci bel omuru arasındaki eklem düzeyi ile birinci ve ikinci bel omurları arasındaki eklem düzeyinden aorta abdominalis'in ventral yüzünden ayrılır. Çap: Her iki türde de çapı 6±0.9 mm olarak tespit edilmiştir. Dallar: İnce ve kalın bağırsaklar, pankreas ve ilgili lenf nodüllerini besler. Rami pancreatici genellikle 2-3 dal halinde ayrılır. A. pancreaticoduodenalis caudalis ise bazen birinci jejunal arter ile ortak kök halinde köken alabilir. Jejunal ve İleal Arterler (Aa. jejunales, Aa. ilei): Aa. jejunales'in sayısı 20-32 arasında değişmekle birlikte, jejunum'a ulaşmadan önce kemer şeklinde yapılar oluşturduğu gözlenmiştir. Aa. ilei ise a. mesenterica cranialis'in son kesiminden ayrılarak ileum'u besler. 8. İleokolik Arter (A. ileocolica) Orijin: Akkaraman koyununda a. mesenterica cranialis'in 58-66 mm, Ankara keçisinde ise 82-91 mm distal ve kaudalinden ayrılır. Çapı her iki türde de 4±0.3 mm'dir. Dallar: Rami colici ve aa. colicae dextrae ile birlikte ortak kök halinde ayrılabilir. Kolonun çeşitli bölümlerini, çekumu ve ileumun bir kısmını besler. A. cecalis: A. ileocolica'nın ileum'un çekuma girdiği yerin ventralinde a. ilei mesenterialis'i verdikten sonraki devamıdır. Rami cecales ve rami ilei dallarını verir. "A cecalis’in ramus anastomaticus’u olarak belirtilen isimlendirme ilk olarak Scupin (62) tarafından keçide yapılan bir tez çalışmasında bildirilmiştir." 9. Kaudal Mezenterik Arter (A. mesenterica caudalis) Orijin: Her iki türde de beşinci bel omurunun ortaları ile altıncı bel omurunun ortaları düzeyi arasındaki mesafeden, aorta abdominalis'in son dallarına ayrıldığı yer düzeyinde ventralinden ayrılır. Çap: Her iki türde de çapı 1.6±0.3 mm'dir. Dallar: Colon descendens ve rektumun beslenmesine katılır. Cranial olarak a. colica sinistra'yı ve kaudal yönde a. rectalis cranialis'i verir. 10. Renal Arter (A. renalis) Orijin: Akkaraman koyununda birinci ve ikinci bel omurları arasındaki eklem düzeyi ile ikinci ve üçüncü bel omurları arasındaki eklem düzeyinden; Ankara keçisinde ise ikinci bel omurunun ortaları ile üçüncü bel omurunun kaudali arasındaki mesafeden orijin alır. Çap: Her iki türde de çapı 4±1 mm'dir. Dallar: Hilus renalis'ten böbreğe girmeden önce 2-3 dala ayrılır. Rami adrenales caudales ve ramus uretericus dallarını verir. 11. Testiküler Arter (A. testicularis) Orijin: Her iki türde de dördüncü ve beşinci bel omurları arasındaki eklem ile beşinci bel omurunun kaudal 1/3'ü düzeyi arasındaki mesafeden orijin alır. Çap: Her iki türde de çapı 1.7±0.4 mm'dir. Dallar: Epididimise rami epididymales'i ve testise dallarını verir. 12. Ovaryal Arter (A. ovarica) Orijin: Her iki türde de dördüncü ve beşinci bel omurları arasındaki eklem ile beşinci ve altıncı bel omurları arasındaki eklem düzeyi arasındaki mesafeden ayrılır. Çap: Her iki türde de çapı 1.9±0.5 mm'dir. Dallar: Ovariuma ulaşmadan önce ramus tubarius ve ramus uterinus'a ayrılır. Sonuç Bu çalışma, Akkaraman koyunu ve Ankara keçisi karın boşluğu arterlerinin makroanatomik yapısı hakkında detaylı bilgiler sunmuştur. Aorta abdominalis ve dallarının orijin, seyir, dallanma ve çapları incelenmiş, bazı varyasyonlar tespit edilmiş ve mevcut literatürle karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, iki tür arasındaki anatomik benzerliklerin yanı sıra, bazı arterlerin orijin ve dallanma modellerinde tür içi ve türler arası farklılıklar olduğunu göstermiştir. Özellikle A. celiaca ve A. mesenterica cranialis'in ortak kök halinde orijin alması gibi varyasyonlar dikkat çekicidir. Bu tür çalışmalar, veteriner hekimlik pratiğinde cerrahi müdahaleler ve tanısal prosedürler için önemli bir anatomik temel sağlamaktadır. ... Devamını Oku