Ana Temalar ve Önemli Fikirler/Gerçekler 1. Duygusal Zeka (EQ) ve Önemi Tanım: Duygusal zeka, bireyin kendi ve başkalarının duygularını tanıma, anlama ve bu farkındalığı davranışlarını ve ilişkilerini yönetmek için kullanma yeteneği olarak tanımlanır. Kaynakta belirtildiği gibi, "Duygusal Zeka (EQ) artık işin devamlılığı ve büyümesi için vazgeçilmez olarak görülüyor." Yüksek EQ, bireylerin duygularını, düşünceleri ile duyguları arasındaki ilişkiyi daha iyi fark etmesini sağlar. Gelişim: Duygusal zeka kavramı, Thorndike'ın 1920'lerdeki sosyal zeka kavramıyla temellerini atmış, 1990'larda Mayer ve Salovey'in çalışmalarıyla ivme kazanmış ve Daniel Goleman'ın 1995 tarihli "Duygusal Zeka: Neden IQ'dan Daha Önemli Olabilir" adlı kitabıyla geniş kitlelere ulaşmıştır. İş Yaşamındaki Önemi: Yüksek akademik zekaya sahip bireylerin her zaman iş ve özel yaşamlarında en başarılı kişiler olmadığı çalışmalarla ortaya konmuştur. Duygusal zeka, iş memnuniyeti, performans, sadakat, bağlılık ve liderlik gibi birçok örgütsel değişken üzerinde etkili olabilir. Kaynakta, "Uzmanlara göre, akademik zeka yaşamdaki başarının en fazla %20'si üzerinde etkili olan faktörlerden biridir." ve "Goleman'a göre (1995), bir işe girmek için bilişsel zeka yeterli olsa da, o işte başarılı ve kalıcı olmak için duygusal zekaya ihtiyaç vardır." ifadeleriyle bu durum desteklenmektedir. EQ Boyutları (Bar-On Modeline Göre Kullanılan):Öz-farkındalık: Kendi duygularının farkında olma. Sosyal farkındalık: Başkalarının duygularını gözlemleme ve anlama. Öz-yönetim: Kendi duygularını kontrol etme, motivasyon. İlişki yönetimi: İlişkilerdeki duyguları yönetme, sosyal durumları değerlendirme. Araştırma Bulguları: Çalışmada öz-farkındalık boyutunun (ortalama=4.2327) duygusal zeka boyutları arasında en yüksek algılanan boyut olduğu bulunmuştur. 2. Çalışan Yaratıcılığı (EC) ve Önemi Tanım: Çalışan yaratıcılığı, "farklı, benzersiz, orijinal ve faydalı iş yapma veya fikirler oluşturma" olarak tanımlanabilir (Amabile, 1996). Kaynakta belirtildiği gibi, "Yaratıcılık, herhangi bir konuda yeni ve faydalı fikirlerin üretilmesi ve mevcut fikirlerden yeni fikirlerin keşfedilmesi, birleştirilmesi ve üretilmesi olarak tanımlanır (Kanter, 1983)." İş Yaşamındaki Rolü: Günümüzün karmaşık ve belirsiz ortamında yaratıcı çalışanlar, organizasyonlara çevresel zorluklara hızlı yanıt verme konusunda kritik bir avantaj sunmaktadır. Özellikle perakende sektörünün dinamizmi ve hızla değişen yapısı göz önüne alındığında, çalışan yaratıcılığı rekabet avantajı ve sürdürülebilir başarı için vazgeçilmezdir. Bireysel ve Örgütsel Yaratıcılık: Yaratıcılık hem bireysel bir yetenek hem de örgütsel bir süreçtir. Örgütsel yaratıcılık, bireylerin birlikte çalışarak değerli, faydalı, yeni ürünler, hizmetler, fikirler veya süreçler yaratması anlamına gelir. Yaratıcılığı Etkileyen Faktörler: Bireysel kişilik özellikleri (proaktiflik, içsel motivasyon), deneyim ve bilgi birikimi, örgütsel çalışma ortamı ve yöneticilerin teşvikleri çalışan yaratıcılığını etkileyen önemli faktörlerdir. Araştırma Bulguları: Çalışma, yöneticilik rolüne sahip çalışanların (ortalama=44.20) yöneticilik rolü olmayanlara göre (ortalama=41.42) yaratıcılığa daha fazla önem verdiğini bulmuştur. Ayrıca, doktora derecesine sahip çalışanların (ortalama=47.90) lise mezunlarına göre (ortalama=41.90) daha yüksek yaratıcılık skorlarına sahip olduğu tespit edilmiştir. Yaşlı çalışanların (51 yaş ve üzeri ortalama=47.68) genç çalışanlara (24-28 yaş ortalama=41.29) göre daha yaratıcı olduğu da ortaya konmuştur. Çalışan yaratıcılığının varyansını en çok açıklayan duygusal zeka boyutları %25 ile öz-yönetim ve %23 ile ilişki yönetimi olarak belirlenmiştir. 3. Örgütsel İklim (OC) ve Rolü Tanım: Örgütsel iklim, bir organizasyondaki olayların, uygulamaların ve prosedürlerin algıları ile belirli bir örgütsel ortamda ödüllendirilen, desteklenen ve beklenen davranışların türü olarak tanımlanır (Schneider, 1990). Kısaça, organizasyonun nasıl yönetildiği olarak ifade edilebilir. Önemi: Örgütsel iklim, organizasyonun hedeflerine ulaşmasında ve üyelerinin davranış ve tutumlarını etkilemede temel bir role sahiptir. Kültürden Farkı: Örgütsel iklim, kültürden farklı olarak daha doğrudan gözlemlenebilir ve anlık durumu yansıtırken, kültür değerler, ilkeler ve inançlarla daha derinden ilgilidir. İklim, kültürün "görünür yüzü" olarak da ifade edilir. Örgütsel İklim Boyutları (Çalışmada Kullanılan): Destek, ödül, hiyerarşi; işin doğası, inovasyon; biçimsellik; insan ilişkileri; risk, karar verme. Araştırma Bulguları: Çalışmada işin doğası ve inovasyon boyutunun (ortalama=4.0692) örgütsel iklim boyutları arasında en yüksek algılanan boyut olduğu tespit edilmiştir. Erkek çalışanların (ortalama=51.64) kadın çalışanlara göre (ortalama=50.46) örgütsel iklime daha fazla önem verdiği bulunmuştur. Örgütsel iklimin varyansını en çok açıklayan boyutlar %18 ile insan ilişkileri ve %16 ile destek, ödül, hiyerarşi olarak belirlenmiştir. 4. Çalışan Öğrenme Oryantasyonu ve Rolü Tanım: Öğrenme oryantasyonu, bir çalışanı yetkinliklerini geliştirmek için motive eden içsel bir zihniyet olarak tanımlanır (Dweck, 1986). Öğrenmeye yüksek düzeyde odaklanmış çalışanlar, öğrenme fırsatları sunan zorluklar ararlar. Önemi: Öğrenme oryantasyonu, çalışanların sürekli yenilenen bilgiye uyum sağlamasını, yeni beceriler ve davranışlar edinmesini sağlayarak organizasyonun değişen pazar koşullarına uyum sağlamasına yardımcı olur. Kaynakta belirtildiği gibi, "öğrenme oryantasyonu, özellikle günümüz rekabetçi ortamında, öğrenmenin her zamankinden daha önemli hale geldiğini belirtmektedir." Araştırma Bulguları: Çalışan öğrenme oryantasyonunun ortalama değeri 22.2594 olarak hesaplanmıştır, bu da çalışanların organizasyonda öğrenmeye yönelik olduğunu göstermektedir. Ancak, çalışan öğrenme oryantasyonunun örgütsel iklim ve çalışan yaratıcılığı arasındaki ilişki üzerinde düzenleyici (ılımlılaştırıcı) bir etkisi bulunmamıştır. 5. Temel Kavramlar Arasındaki İlişkiler ve Araştırma Bulguları EQ ve Örgütsel İklim Arasındaki İlişki: Çalışma, çalışanların duygusal zekasının örgütsel iklim üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkisi olduğunu bulmuştur (H1 kabul edildi). Bu, EQ seviyesi arttıkça örgütsel iklime yönelik algıların da iyileştiğini göstermektedir. Örgütsel İklim ve EC Arasındaki İlişki: Çalışma, örgütsel iklimin çalışan yaratıcılığı üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkisi olduğunu ortaya koymuştur (H2 kabul edildi). Destekleyici ve işbirliğine dayalı bir iklimin yaratıcılığı teşvik ettiği literatürle de uyumludur. EQ ve EC Arasındaki İlişki: Çalışma, duygusal zekanın çalışan yaratıcılığını pozitif ve anlamlı bir şekilde etkilediğini doğrulamıştır (H3 kabul edildi). Yüksek EQ'ya sahip bireylerin daha esnek düşündükleri, farklı ve yenilikçi fikirler üretmeye daha yatkın oldukları belirtilmiştir. Örgütsel İklimin Aracı Rolü: Araştırma bulguları, örgütsel iklimin duygusal zeka ve çalışan yaratıcılığı arasındaki ilişkide kısmi aracı bir rol oynadığını göstermiştir (H4 kısmen kabul edildi). Bu, yöneticilerin yaratıcılığı desteklemek istediklerinde organizasyonun iklimsel özelliklerine dikkat etmeleri gerektiğini vurgulamaktadır. Yani, duygusal zekanın yaratıcılık üzerindeki etkisi, aynı zamanda örgütsel iklim algısına da bağlıdır. Çalışan Öğrenme Oryantasyonunun Düzenleyici Rolü: Çalışan öğrenme oryantasyonunun örgütsel iklim ve çalışan yaratıcılığı arasındaki ilişkide düzenleyici (ılımlılaştırıcı) bir etkisi bulunamamıştır (H5 reddedildi). Yönetsel Çıkarımlar Duygusal Zeka Eğitimi: Organizasyonlar, çalışanların duygusal zeka seviyelerini artırmak için eğitim programları düzenlemelidir. Bu eğitimler, duyguları yönetme, etkili iletişim ve ekip çalışması becerilerini geliştirmeye odaklanmalıdır. Yaratıcılığı Destekleyen İklim: Yaratıcılığın önemli olduğu organizasyonlarda, proaktif zihniyete ve yüksek EQ'ya sahip kişilerin işe alınması düşünülmelidir. Yöneticiler, çalışanların yaratıcılığını teşvik etmek için destekleyici, güven veren ve işbirliğine dayalı bir örgütsel iklim oluşturmalıdır. Çalışanların yeni fikirlerini özgürce test etme ve uygulama fırsatları sunulmalıdır. Yaşlı Çalışanların Değeri: Araştırma, yaşlı ve uzun süreli çalışanların duygusal zeka ve yaratıcılık düzeylerinin daha yüksek olduğunu göstermektedir. Organizasyonlar, "yaş dostu" programlar uygulayarak ve bu çalışanların bilgi ve deneyimlerini paylaşmaları için ortamlar yaratarak bu potansiyelden yararlanmalıdır. Eğitim ve Yaratıcılık İlişkisi: Eğitim seviyesi yüksek çalışanların daha yaratıcı olduğu bulgusu, organizasyonların çalışanlarının sürekli eğitimini ve gelişimini desteklemesinin önemini vurgulamaktadır. Pandemi Etkileri: Covid-19 salgını gibi küresel krizler, dinamik yöneticilere ve değişime adapte olabilen çalışanlara olan ihtiyacı gözler önüne sermiştir. Duygusal zeka becerileri ve uygun örgütsel iklim, bu tür kaotik ve hızla değişen ortamlara uyum sağlamada kritik rol oynamaktadır. Yöneticiler, stratejileri, ürünleri ve hizmetleri dönüştürme ihtiyacını öngörerek proaktif bir yaklaşım benimsemelidir. Gelecek Araştırmalar İçin Öneriler Bu çalışma perakende sektörüne odaklanmış olup, benzer modeller farklı sektörlerde veya farklı coğrafi bölgelerde uygulanabilir. Çalışan yaratıcılığını etkileyebilecek iş bağlılığı, öz-yeterlilik, iş özerkliği, yönetici desteği ve liderlik tarzı gibi ek değişkenler modele dahil edilebilir. Eğitim geçmişinin yaratıcılık üzerindeki rolü daha derinlemesine incelenebilir. Örgütsel iklimin aracı rolü, öncülleri ve sonuçları aracılığıyla yeniden incelenebilir. Yaşlı ve uzun süreli çalışanların yüksek duygusal zeka ve yaratıcılık becerilerinin temel nedenleri üzerine odaklanan araştırmalar yapılabilir. Farklı büyüklükteki şirketlerde aynı araştırma modeli uygulanabilir. Kısıtlamalar Araştırma tek bir sektörde (perakende) yapıldığı için sonuçlar genellenemez. İstanbul ili ile sınırlı bir örneklem kullanılması genellenebilirliği kısıtlamaktadır. Çalışma sınırlı bir zaman diliminde yapılmış olup, farklı zaman dilimlerinde farklı sonuçlar ortaya çıkabilir. Çalışan yaratıcılığını etkileyen tüm değişkenlerin modele dahil edilmemiş olması bir kısıtlamadır. Bu brifing belgesi, kaynağın ana temalarını, önemli fikirlerini ve bulgularını özetleyerek okuyuculara kapsamlı bir genel bakış sunmaktadır. ... Devamını Oku