1. Kitabın Kimliği ve Yayın Bilgileri Başlık: Keloğlan İle Değirmenci Yayına Hazırlayan: Hasan Yiğit Yayıncı: Başlık Yayınları (Hiperlink Eğitim İletişim Yay. Gıda. San. ve Tic. Ltd. Şti’nin tescilli markasıdır.) Yayın Numarası: Başlık Yayınları 143 (Edebiyat-Çocuk), Keloğlan Masalları 4 Yayın Yılı ve Yeri: 1. Baskı: İstanbul, 2022 ISBN: 978-625-8228-08-3 e-ISBN: 978-625-8228-09-0 Sayfa Sayısı: 56 Konular: 1. Çocuk hikâyeleri. 2. Masallar. Yazar (Hasan Yiğit) Hakkında: Denizli-Çivril doğumlu bir Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni. Çocuk Edebiyatı alanında üç yüzden fazla kitap yazmış, eserleri öğrenciler tarafından ilgiyle okunmaktadır. 2. Keloğlan Karakteri ve Temel Özellikleri Ana Tanım: Keloğlan, "biraz savruk, biraz kavruk, biraz tembelce bir masal kahramanı." Sorun Çözme Biçimi: En ayırt edici özelliği, sorunlarını "şiddet kullanmadan, öldürmeden, yaralamadan, aşağılamadan, ötekileştirmeden çözen" bir kahraman olmasıdır. Sorun çözerken "insanların en büyük değeri olan aklı kullanır." Bu durum, yazar tarafından "uygarlığı kuran, geliştiren de akıldır" ifadesiyle desteklenir. Toplumsal Konumu: Masallarında "tartışmasız karşımıza yoksul bir delikanlı olarak çıkar." Adalet Anlayışı: "Bütün güçlüklere devlet gücüyle, silah gücüyle, kaba güçle değil, aklıyla karşı durur. Yılmaz. Boyun eğmez. Haksızlıkların üstüne yürür." Popüler Kültürdeki Yeri: Yazıya dökülen Keloğlan masalları "Türk sinemasında, tiyatrosunda da kendisine geniş yer buldu." Örnek olarak, 1969 yılında Türk Ticaret Bankası'nın kurduğu çocuk tiyatrosuna "Keloğlan Çocuk Tiyatrosu" adını vermesi gösterilir. 3. Masal Kavramı ve Önemi Etimoloji: "Masal sözcüğü Arapça mesel sözcüğünden gelir. Mesel, öğüt verici, öğretici, eğitici sözler anlamına gelir. Darbı mesel, atalardan kalma öğüt verici söz demektir." Tanım: "Masallar, gerçeğe bağlı kalmadan, olağanüstü olaylarla süslenmiş anlatım türüdür. Olayları yaşayan kişilerin olağanüstü güçleri olabilir. Hayvanlar, bitkiler, cansız varlıklar da masallarda insanlar gibi konuşur, davranır, olaylara yön verirler." Çocuklar İçin Önemi: Olağanüstü olayların yaşanması "özellikle çocuklarda düş gücünü geliştirir." Dokuz-on yaşlarına kadar çocuklar düşle gerçeği ayırt etmekte zorlandığı için, "düşlerle, düşsel olaylarla bezenmiş, insanlığın ortaya koyduğu en güzel edebiyat türü masaldır." Bu nedenle çocuklar masalları bıkmadan dinlerler. Gelişimi: Masallar, binlerce yıl önce sözlü edebiyat ürünleri olarak ortaya çıkmış, "On Yedinci Yüzyıl’da yazıya geçirilince bütün dünyaya yayılmaya başladı." 4. Masal Türleri ve Türk Edebiyatı'ndaki Yeri Halk Masalları:"Binlerce yıl öncesinde ortaya çıkmış, sözlü edebiyat dönemi ürünleridir." "İlk söyleyeni belli değildir. Dilden dile anlatılarak, aynı dili kullanan insanlar arasında yaygınlaşmış, kuşaktan kuşağa anlatılarak günümüze gelmiştir." "Türk Edebiyatı’nda Halk Masalları deyince ilk akla gelen masal kahramanı Keloğlan’dır." Edebi Masallar:"Başta Avrupa masalları içinde derleme yapan yazarların yazıya döktüğü masallardır." Önemli Yazarlar: Andersen, Grimm Kardeşler, La Fontaine, Perrault. Ezop Masalları: Batı Anadolu, Ege Adaları ve Eski Yunan masallarından oluşan, sözlü edebiyat döneminden kalmış ve yüzlerce yıl sonra yazıya dökülmüş masallardır. Ezop Dede, bir Batı Anadolu insanıdır. Türk Edebiyatı'nda Halk Masalları Derleyicileri: Eflatun Cem Güney ve Naki Tezel öne çıkan isimlerdir. Masalların Edebiyattaki Etkisi: Aziz Nesin'in görüşü aktarılır: "Türk Edebiyatı’nı inceledikçe, ben halkımızın masallarında ve hikâyelerinde, fıkralarında, ‘baskıya karşı direnme eğilimi gördüm… Masalın, mizah hikâyelerinden daha çok düşündürdüğünü anladım.’" Ayrıca, birçok ülkenin edebiyatının masallardan doğduğu belirtilir (Örn: Homeros'un masalları, Vergilius'un Enéid'i, Hamlet, Kral Lear, Faust gibi başyapıtların masallardan türemesi). 5. Çocuk Edebiyatı ve Şiddetsiz Masal Anlatımı Çocuk Edebiyatının Yükselişi: Bilim, sanat ve kültür geliştikçe, "Çocuk Edebiyatı ayrı bir bilimsel dal olarak gelişti." Koruyucu Kalkan: Çocuklara yönelik sanat ürünlerinde "koruyucu bir kalkan oluşturuldu. Bir süzgeç kondu." Öğretilen Değerler: Çocuk Edebiyatı, masallar aracılığıyla çocuklara "doğrunun, güzelin, yaratıcılığın, çalışmanın, paylaşmanın en güzel değerler olduğunu; şiddetin, bencilliğin, aldatmanın yanlışlığını vurgular." Şiddet Karşıtlığı: "Binlerce yıldır uygulanan şiddetin bir hastalık olarak algılanıp tümüyle ortadan kaldırılması gereken çağımızda, masallara çok büyük görevler düşmektedir." Şiddet sadece fiziksel vurma-kırma değildir: "Bir kaş çatış, bir parmak sallamak, kınamak, azarlamak, dışlamakla başlar şiddet. Vurmaya, kırmaya, öldürmeye dek gider." Şiddetsiz Ninni Örneği: Sertap Erener'in 2021'de ninnileri Çocuk Edebiyatı ölçülerine uygun yorumlaması örnek gösterilir. Geleneksel "Dandini dandini dastana Danalar girmiş bostana Kov bostancı danayı Yemesin lahanayı" ninnisi eleştirilerek, "kovmak, danayı aç bırakmak, şiddet merdiveninin ilk basamaklarından biridir" yorumu yapılır. Sertap Erener'in ninnide "danayı kovmak değil, sevmek gerektiğini anımsattığı" belirtilir. Masalların Temel Görevi: Çocuk Edebiyatı'nın en önemli ürünleri olan masalların başlıca görevi, "çocuklara sevmeyi öğretmek, şiddetten arındırmak olmalıdır." Masalların bu süzgeçten geçirilerek çocuklara sunulması gerektiği vurgulanır. 6. "Keloğlan İle Değirmenci" Masalının Giriş Özeti Önsözdeki Ana Fikir: Keloğlan'ın kaba sözlü ve kavgacı insanlarla yaşadığı sorunlar vurgulanır. Tıpkı sınıfta kaba konuşan bir öğrenciye gösterilen tepki gibi, Keloğlan da bu tür insanlarla mücadele eder. Masalın Başlangıcı:Kış mevsiminin sonlarıdır, evde yiyecek azalmıştır. Keloğlan'ın anası onu iş bulmaya gönderir, aksi halde baharı göremeden açlıktan öleceklerini söyler. Anası ayrıca Keloğlan'ın evlenmesi gerektiğini de ima eder ve ona Çerçi Bekir'in "bıyıklı Fatma" lakaplı kızını uygun görür. Keloğlan bu evlilik fikrinden hiç hoşlanmaz ve köyden gitmeye karar verir. Yolda bir dere kenarında çamaşır yıkayan bir genç kız görür ve sesinden, çalışkanlığından etkilenir. Kızın tepkisi başlangıçta sert olsa da (Keloğlan'ın "işsiz" ve "palansız eşekli" olmasıyla alay etmesi), Keloğlan kızdan etkilenir. Kızın değirmencinin kızı olduğunu öğrenince, Keloğlan değirmenciden karın tokluğuna iş ister ve işe başlar. Kızın adının Gülden olduğunu öğrenir. Masalın Çatışması ve Gelişimi:Değirmenci, öğüttüğü buğdaydan beklediği kadar un alamadığından şikayetçidir. Keloğlan bu durumdan şüphelenir ve "Bu işte bir bit yeniği olmalı" diye düşünür. Değirmene gelen iki kaba adam (Mahmut Ağa'nın aşçıbaşısı ve kâhyası Zihni), Keloğlan'a ve değirmenciye saygısızca davranır. Bu adamlar, Mahmut Ağa'nın değirmencinin kızı Gülden ile evlenmek istediğini belirtir ve tehditkâr bir dil kullanır. Gülden'in bu yaşlı adamla evlenmek istemediği, hatta ölmeyi tercih ettiği ortaya çıkar. Keloğlan, Gülden'i ağanın baskısından kurtarmaya söz verir ve bunun için bir plan yapar. Gülden'den bir hafta süre istemesini rica eder. Keloğlan, un eksikliğinin nedenini araştırmaya devam eder ve çuvallara işaret koyarak hırsızların varlığını kanıtlar. Hırsızların aşçıbaşı ve kâhya olduğunu anlar. Keloğlan, kurduğu kapanlarla aşçıbaşı ve kâhyayı yakalar ve direğe bağlar. Değirmenciden ağaya gitmesini ve Gülden'in onunla evleneceğini, ancak önce onunla özel görüşmek istediğini söylemesini ister. Ağa değirmene geldiğinde, Gülden ona hırsızlık yaptırdığını ve kendisiyle asla evlenmeyeceğini cesurca söyler. Keloğlan araya girerek, ağayı adamlarıyla birlikte yakaladığını, askeri çağırabileceğini ve hırsızlık olayını açıklayabileceğini söyleyerek tehdit eder. Mahmut Ağa, Gülden'in peşini bırakmayı ve çaldırdığı unların parasını ödemeyi kabul eder. Masal, Keloğlan'ın ve Gülden'in huzura ermesiyle biter. Gülden, Keloğlan'ı yanağından öperek onu bir kahraman ilan eder. Masalın sonunda Keloğlan ve Gülden'in evlenip evlenmediği muallakta bırakılır ("Onlar ermiş muradına, biz çıkalım diğer masalın kerevetine…"). 7. Önemli İpuçları ve Temalar Akıl ve Zeka Vurgusu: Keloğlan'ın ana karakter özelliği olan akıl ve zeka kullanımı, masalın en önemli mesajıdır. Kaba kuvvete karşı aklın zaferi işlenir. Adaletsizliğe Karşı Direniş: Keloğlan, yoksulluğuna ve zayıf görünümüne rağmen haksızlıklara boyun eğmez, güçlülerin zorbalığına karşı durur. Şiddetsizlik: Kitap, çocuklara şiddetten uzak durma ve sorunları yapıcı yollarla çözme fikrini aşılamaya odaklanır. Ninniler üzerinden yapılan eleştiri, bu tema için güçlü bir destek noktasıdır. Çocuk Edebiyatının Eğitici Rolü: Masalların sadece eğlendirmekle kalmayıp, çocuklara ahlaki değerleri, empatiyi ve doğru davranışları öğretme misyonuna sahip olduğu vurgulanır. Toplumsal Eleştiri: Mahmut Ağa figürü üzerinden zenginliğin ve gücün getirdiği kibir, zorbalık ve hırsızlık gibi kötü davranışlar eleştirilir. Kadın Karakterlerin Gücü: Gülden, pasif bir kurban olmaktan çok, kendi kararlarının arkasında durabilen ve ağaya karşı sesini yükseltebilen cesur bir karakter olarak çizilir. Keloğlan'ın onun iradesine saygı duyması da önemlidir. Bu brifing, "Keloğlan İle Değirmenci" masalının hem edebi bağlamını hem de içeriğindeki ana mesajları detaylandırmaktadır. ... Devamını Oku