1. Yönetici Özeti Bu brifing belgesi, Dr. Öğr. Üyesi Özlem ERGÜT ve Prof. Dr. İ. Esen YILDIRIM'ın "Yapısal Konu Modelleme ile Kadına Yönelik Şiddet Sorununa Akademik Bakış" adlı çalışmasına dayanmaktadır. Çalışma, 2000-2021 yılları arasında Web of Science (WOS) veri tabanında "violence against women" anahtar kelimesiyle taranan 10.450 makalenin özetlerini Yapısal Konu Modelleme (YKM) tekniğiyle analiz ederek, kadına yönelik şiddet literatüründeki ana konu başlıklarını, bunların yaygınlığını, za man içindeki değişimlerini ve Türkiye odaklı yayınlar ile diğer ülkeler arasındaki farklılıkları ortaya koymaktadır. Temel Çıkarımlar: Kadına yönelik şiddet konusu akademik camiada çok yönlü olarak ele alınmakta ve akademik ilgi giderek artmaktadır. Literatürde en yaygın konu başlıkları "Şiddet Olgusu", "Feminizm" ve "Sosyal Destek"tir. COVID-19 pandemisi, bazı konu başlıklarına olan ilgiyi artırmış ("Kadın Kurbanlar", "Partner Şiddeti", "Vaka Kayıtları", "Ruh Sağlığı", "Cinsellik", "Sosyal Destek", "Aile İçi Şiddet", "Sosyo-Ekonomi"), bazılarını ise arka plana itmiştir. Türkiye adresli yayınlar, diğer ülkelere kıyasla "Ruh Sağlığı", "Vaka Kayıtları" ve "Şiddet Olgusu" konularına daha fazla odaklanmaktadır. 2. Genel Bakış ve Araştırma Amacı Kadına yönelik şiddet, hem dünya genelinde hem de Türkiye'de birçok faktörün etkisiyle artış gösteren ve COVID-19 pandemisinin etkisiyle "ürkütücü boyutlara ulaşan" küresel bir halk sağlığı ve insan hakları sorunudur. Bu çalışma, sorunun çözümüne katkı sunabilecek en önemli kesimlerden biri olan akademisyenlerin kadına yönelik şiddete dair akademik üretimini mercek altına almıştır. Araştırma Soruları: Akademisyenler kadına yönelik şiddet konusunun hangi boyutları/alt başlıkları üzerinde çalışmalar yapmaktadır? Akademik camiada kadına yönelik şiddet konusu çok yönlü olarak ele alınmış mıdır? Yoksa popüler bazı konu başlıkları mı söz konusudur? Ele alınan alt başlıklar yönünden kadına yönelik şiddet literatüründe yıllar bazında değişim gözlenmekte midir? Akademisyenler için yakın zamanların sıcak ve soğuk konu başlıkları nelerdir? COVID-19 pandemisi kadına yönelik şiddet konusundaki literatür üzerinde değişime sebep olmuş mudur? Kadına yönelik şiddet literatürüne Türkiye adresli çalışmaların katkısı nedir? Ele alınan konu başlıkları yönünden Türkiye ile diğer ülkeler arasında bir farklılık söz konusu mudur? 3. Metodoloji: Yapısal Konu Modelleme (YKM) Çalışmada, büyük ölçekli ve yapılandırılmamış metinsel verilerin analizinde kullanılan "metin madenciliği" tekniklerinden "Yapısal Konu Modelleme (YKM)" yaklaşımı kullanılmıştır. YKM, geleneksel literatür tarama yaklaşımlarına kıyasla daha detaylı ve analitik sonuçlar sunarak, metinlerle birlikte meta verilerin (yayın yılı, ülke vb.) de modele dahil edilmesine olanak tanır. Bu sayede, "farklı sözcükler kullanan farklı belgelerde aynı temel konuların nasıl konuşulabildiği ortaya çıkarılabilmektedir." Veri Seti: 2000-2021 yılları arasında ESCI, SCI-Expanded, SSCI ve AHCI indeksli dergilerde, WOS üzerinden "violence against women" anahtar kelimesiyle taranan 10.450 makalenin başlık, yazarlar, ülke/bölge, yayın yılı, yayın türü ve özet bilgileri. 4. Temel Bulgular ve Tartışma 4.1. Akademik İlgideki Artış ve Yayın Dağılımı: Kadına yönelik şiddet konusuna akademik ilgi 2000 yılından itibaren "hızlı bir artış eğilimi sergilemiştir". 2021 yılı itibarıyla yıllık makale sayısı 1300'ü aşmıştır. Makalelerin büyük çoğunluğu (%86) İngilizce olarak yayınlanmıştır. En fazla yayın yapan ülke ABD (4045 makale), ardından İngiltere (947), İspanya (751), Kanada (743) ve Brezilya (679) gelmektedir. Türkiye 218 makale ile 10. sıradadır. WOS kategorilerine göre makaleler en çok "Kadın Araştırmaları" (2504), "Kamu-Çevre-İş sağlığı" (1456) ve "Kriminoloji-Penoloji" (1181) alanlarında yer almaktadır. 4.2. Kadına Yönelik Şiddet Literatürünün 14 Ana Konu Başlığı: YKM analizi sonucunda, kadına yönelik şiddet literatürü 14 ana başlık altında toplanmıştır: Şiddet Olgusu: Şiddetin tanımı, analizi, teorik ve uygulamalı yaklaşımlar ("şiddet, sosyal, cinsiyet, problem, analiz, ilişki, teori, metodoloji"). Sağlık Hizmetleri: Sağlık çalışanlarının rolü, önleme stratejileri, sağlık ihtiyaçları ve farkındalık ("sağlık, bakım, müdahale, hizmet, program, profesyonel, önleme, eğitim, bilgi, uygulama"). Kadın Kurbanlar: Cinayete uğrayan kadınlar, suç raporları, mağdurların başvurma durumları, saldırı biçimleri ("kurban, şiddet, fail, rapor, kadın, polis, saldırı, erkek, partner"). Vaka Kayıtları: Fiziksel şiddete maruz kalan kadınların vaka kayıtları, raporlar, cinayet sıklığı ve yaygınlığı ("vaka, yıl, yaralanma, cinayet, hasta, tıbbi, kayıt, acil, hastane, takip"). Cinsiyet: Toplumsal cinsiyetin şiddet üzerindeki etkisi, güç, erkeklik, kültürel önyargılar ("cinsiyet, erkek, şiddet, eril, dişil, rol, kültür, güç, cinsel, norm, gelenek, ataerkil"). Partner Şiddeti: Kadınların fiziksel yakın partner şiddeti deneyimleri, risk faktörleri (alkol vb.), HIV ile bağlantı ("yakın partner şiddeti, partner, risk, kontrol, HIV, ilişki, müdahale, fiziksel, rapor, faktör"). Yasalar ve Haklar: Yasal hakların güçlendirilmesi, yasal önlemlerle şiddetin önlenmesi, mevcut yasaların değerlendirilmesi ("hak, hukuk, şiddet, insan, politika, devlet, yasal, koruma, uluslararası, ayrımcılık, yasa"). Ruh Sağlığı: Psikolojik ölçekler, travma sonrası stres bozukluğu, depresyon, intiharla şiddet ilişkisi ("istismar, sağlık, zihinsel, fiziksel, psikolojik, depresyon, engellilik, semptom, bozukluk, çocukluk, duygu, değerlendirme"). Cinsellik: Cinsel saldırganlık, tecavüz, ergen cinselliği, alkol ve zorlama ("cinsel, seks, öğrenci, davranış, saldırganlık, tutum, tecavüz, ergen, kız, okul, risk"). Cinsel Taciz: Cinsel şiddet, savaş zamanı taciz, tecavüz davaları, medya analizi ("suç, tecavüz, cinsel, savaş, adalet, vaka, hikaye, medya, yazar, cinayet, çatışma, anlatı, kadın"). Sosyal Destek: Şiddetin önlenmesinde uygulayıcı servisler, sığınma evleri, yardım arama davranışları, göçmenlik ("istismar, deneyim, destek, görüşme, şiddet, kadınlar, topluluk, yardım, hayatta kalan, aile, çocuklar"). Aile İçi Şiddet: Yaygınlık, hamilelik ve emzirme dönemleri, ilişkili faktörler ("şiddet, fiziksel, ilişki, yaygınlık, yaş, ev içi, sağlık, gebelik, faktör, eğitim, kullanım, yıl, deneyim, koca"). Feminizm: Kadınların toplumsal cinsiyete dayalı şiddete karşı mücadeleleri, feminist teori, politika ve din ilişkisi ("feminist, politik, kadınlar, cinsiyet, şiddet, hareket, alan, kültür, siyah, direniş, aktivist"). Sosyo-Ekonomi: Ölüm oranları, yaşam süresi, refah seviyesi ile şiddet ilişkisi, sağlık politikaları, gelişmişlik düzeyi ("ülke, artış, oran, düzey, ekonomi, nüfus, veri, ulus, risk, yüksek, yıl, bölge, model, kullanım, tahmin"). 4.3. Konuların Literatürdeki Yaygınlığı ve Korelasyonları: En Yaygın Konular: "Şiddet Olgusu" (%20'nin üzerinde), "Feminizm" ve "Sosyal Destek" (her biri %10'un üzerinde) ilk üç sırayı oluşturmaktadır. Bu, akademisyenlerin daha çok kavramsal, teorik çalışmalara eğildiklerini ve konuyu toplumsal cinsiyet eşitsizliği bağlamında değerlendiren, kamuoyu algısını ve mağdurlara destek yapılarını ele alan çalışmalara odaklandıklarını göstermektedir. En Az Yaygın Konular: "Vaka Kayıtları" ve "Sosyo-Ekonomi" en az yaygınlığa sahip konulardır. Bu durum, kadına yönelik şiddete dair referans alınacak istatistik eksikliğini ve konunun makro düzeyde sosyo-ekonomik bağlamda ele alınmasının sınırlı olduğunu düşündürmektedir. Konular Arası İlişkiler: "Ruh Sağlığı", "Aile İçi Şiddet" ve "Partner Şiddeti" birbirine bağlı bir grup oluştururken; "Kadın Kurbanlar", "Cinsellik" ve "Vaka Kayıtları" başka bir pozitif ilişkili gruptur. "Feminizm", "Cinsiyet" ve "Cinsel Taciz" de bağlantılıdır. "Şiddet Olgusu", "Sosyal Destek", "Yasalar ve Haklar", "Sağlık Hizmetleri" ve "Sosyo-Ekonomi" ise diğer konularla yüksek bağlantı ortaya koymamaktadır. İçerik Zıtlığı Örneği: "Yasalar ve Haklar" ile "Sosyal Destek" konu başlıkları incelendiğinde, ilki "şiddet, hukuk, hak, yasal, devlet, insan" gibi kavramlara odaklanırken; ikincisi "kadın, mülakat, destek, deneyim" gibi kelimeleri öne çıkarmaktadır. 4.4. Yıllara Göre Konu Yaygınlıklarındaki Değişim (Trendler): Artan Popülariteye Sahip Konular (Sıcak Konular): 2000-2021 döneminde "Şiddet Olgusu", "Cinsiyet", "Partner Şiddeti", "Cinsel Taciz", "Feminizm" ve "Sosyo-Ekonomi" genel olarak artan bir popülariteye sahiptir. Azalan Popülariteye Sahip Konular (Soğuk Konular): "Kadın Kurbanlar", "Vaka Kayıtları", "Ruh Sağlığı" ve "Sosyal Destek" başlıklarındaki akademik ilgi azalmaktadır. Çalışma, medya ve kamuoyunda bu konulara yönelik ilginin artmasına rağmen akademik çalışmalarda bu azalışın "kayda değer" olduğunu belirtmektedir. İstikrarlı Konular: "Cinsellik" konusu, literatürde istikrarlı bir ağırlığa sahiptir. 4.5. COVID-19 Pandemisinin Etkisi: "Akademisyenlerin COVID-19 pandemisi sürecinde kadına yönelik şiddet vakalarına kayıtsız kalmadıkları anlaşılmaktadır." Pandemi ile birlikte "Kadın Kurbanlar, Partner Şiddeti, Vaka Kayıtları, Ruh Sağlığı, Cinsellik, Sosyal Destek, Aile İçi Şiddet, Sosyo-Ekonomi" konu başlıkları akademisyenler için sıcak konular haline gelmiştir. "Sağlık Hizmetleri, Cinsiyet, Yasalar ve Haklar, Cinsel Taciz, Feminizm" konuları ise COVID-19 konjonktüründe akademisyenler için soğuk konular olarak öne çıkmaktadır. 4.6. Türkiye ve Diğer Ülkeler Arasındaki Konusal Farklılıklar: Türkiye Odaklı Yayınlarda Sıkça Görülenler: "Ruh Sağlığı", "Vaka Kayıtları" ve "Şiddet Olgusu" konuları, Türkiye adresli yayınlarda diğer ülkelerden "açık farkla daha sık" ele alınmaktadır. Bu, Türkiye'de şiddetin bir ruh sağlığı sorunu olarak ele alınmasına, vaka kayıtlarının analizine ve kavramsal çalışmalara odaklanıldığına işaret etmektedir. Diğer Ülkelerde Sıkça Görülenler: "Feminizm", "Partner Şiddeti", "Sosyal Destek", "Kadın Kurbanlar", "Cinsel Taciz" ve "Cinsiyet" konuları, diğer ülkelerin yayınlarında Türkiye'den farklı olarak daha sık işlenmektedir. 5. Sonuç ve Öneriler Bu çalışma, kadına yönelik şiddet literatüründeki akademik üretimin kapsamlı bir haritasını çıkarmıştır. Akademik ilginin artmasına rağmen, yayınlanan çalışmaların hem nicelik hem de nitelik yönünden yeterli olmadığı belirtilmektedir. Ana Sonuçlar: "Kadına yönelik şiddet olgusunun akademisyenler tarafından çok yönlü olarak ele alındığı söylenebilir." En popüler başlıklar: Şiddet Olgusu, Feminizm, Sosyal Destek. COVID-19 pandemisi, mağdurlar, partner şiddeti ve sosyo-ekonomik etkiler gibi alanlardaki akademik ilgiyi artırmıştır. Türkiye, şiddetin ruh sağlığı boyutu, vaka kayıtları ve kavramsal analize odaklanmaktadır. Önemli Vurgular: Çalışma, "bulguların büyük ölçekli bir veri setine dayanması, veri seti oluşturulurken başlık, anahtar kelime, ülke/bölge, yayın yılı, yayın türü bilgileri ile yetinilmeyip tüm makale özetlerinin analiz edilmesi" ve "YKM'nin kullanılması" gibi güçlü yönlere sahiptir. Yine de "kadına yönelik şiddet ile ilintili tüm alanlarda acilen tanımlayıcı, ilişkisel ve açıklayıcı desenlerde araştırmalara ihtiyaç vardır." "Kadına yönelik şiddet konusundaki akademik üretimin sorunun çözümüne ne ölçüde yansıdığı, karar vericiler tarafından ne ölçüde dikkate alındığı, alan uzmanlarının görüşlerine ne ölçüde başvurulduğu ayrı bir sorun ve ayrı bir araştırma konusudur." Eksiklikler ve Gelecek Araştırma Alanları: Kadına yönelik şiddetle ilgili kamuoyu farkındalığının düşük olması nedeniyle şiddet mağdurlarından yeterli veri toplanamaması. Şiddet vakalarına dair sağlıklı kayıt veya rapor tutulmaması. Ülke, bölge, şehir düzeyinde güvenilir ve geçerli istatistiklere ulaşılamaması. Yeni araştırmalar için yeterli fon olmaması gibi sorunlar devam etmektedir. Bu brifing, kadına yönelik şiddet alanındaki akademik çalışmaların mevcut durumunu anlamak ve gelecekteki araştırma ve politika geliştirme çabalarına yön vermek için önemli bir temel sağlamaktadır. ... Devamını Oku