Giriş Bu brifing belgesi, Leontios Makhairas'ın "Kronaka: Güzel Ülke Kıbrıs'ın Hikayesine Dair Bir Kronik" adlı eseri ve ilgili diğer tarihsel kaynakları inceleyerek Kıbrıs'ın Lusignan Krallığı dönemi (13. - 15. yüzyıllar) ile Geç Orta Çağ atmosferini kapsamaktadır. Belgenin amacı, adanın siyasi rolüne, kültürel çeşitliliğine, komşu bölgelerle ilişkilerine ve bu kroniğin çeviri amacına odaklanarak ana temaları, önemli fikirleri ve gerçekleri sunmaktır. Ana Temalar ve Önemli Fikirler/Gerçekler 1 . "Kronaka" Eserinin Kapsamı ve Amacı Leontios Makhairas'ın kroniği, Kıbrıs'ın tarih öncesi çağlardan günümüze kadar uzanan önemini vurgular. Kronik, özellikle 13. ve 14. yüzyıllarda Kıbrıs'ın siyasi arenada oynadığı rolü, barındırdığı kültürel çeşitliliği ve komşu bölgelerle olan ilişkilerini aydınlatmayı amaçlamaktadır. Yazar, adadan "Kendisine hayran bıraktıran Kıbrıs'ımız…" şeklinde bahsetmektedir. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 1) Eser, Geç Orta Çağ döneminin atmosferini yansıtmayı hedefler. Kroniğin odak noktası, I. Peter, II. Peter, I. James ve oğlu Janus olmak üzere Lusignan hanedanından dört kralın hükümdarlık süresi olan 1359-1432 dönemini ayrıntılı olarak ele almaktadır. Kronik, Kral John'un kızı Charlotte'ın 1487'deki ölümüyle sona ermektedir. 2. Makhairas'ın Kimliği ve Bakış Açısı Makhairas, Kıbrıslı Rum Ortodoks inancına sahip bir yerliydi ve aynı zamanda Lusignan krallarına karşı derin bir hayranlık besliyordu. Bu durum, onun hem Rumları hem de Latinleri adil ve tarafsız bir şekilde değerlendirme çabasını gösterir. Ancak, Cenevizlilere karşı açık bir nefret duyuyordu, onları "inançsız Cenevizliler" olarak nitelendiriyordu ve "aşağılık adi balıkçılardan" daha iyi olmadığını düşünüyordu. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 14) Yazar, yerel Rum Kilisesi'nin bir üyesi olmasına rağmen Latin komşularına karşı hoşgörülü ve hatta dostane bir tavır sergiliyordu. Ancak, Latin hiyerarşisinin Rumlar üzerindeki adaletsizlik ve zulmünün farkındaydı. Siyasi olarak feodal hükümete sempati duyuyor ve aristokratların köylü kesimini hor görme duygusunu paylaşıyordu. Örneğin, açlıkla isyana sürüklenen köylülerin "yaptığı fenalıkları" (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 13) kaydetmiştir. Makhairas'ın kendi kültürel kökeni ve gururu da eserde belirgindir. "İyi Grekçe" konusunda duyduğu gurur ve kendi dönemindeki Kıbrıslıların kullandığı kaba lehçeye duyduğu küçümseme bu durumu gösterir. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 13) 3. Kroniğin El Yazmaları ve Kaynakları Kroniğin iki ana el yazması bulunmaktadır: Venedik Yazması (V) ve Oxford Yazması (O). Venedik Yazması daha tam ve eksiksizken, Oxford Yazması ciddi boşluklar içermektedir. İki yazma arasında üslup ve cümle yapısı bakımından çok sayıda fark bulunsa da, çelişkili durumlar nadirdir. Her ikisi de dönemin Kıbrıs lehçesine yakın bir Grekçe ile yazılmıştır. Makhairas, kroniğinde yazılı, sözlü ve kişisel olmak üzere çeşitli kaynaklara başvurmuştur: Yazılı Kaynaklar: Aziz Kyriakos tarafından yazıldığı iddia edilen bir kitaptan (Haç'ın bulunması ve benzeri konuları içerir), "Haç Kilisesi kitabına" yapılan atıflardan ve "Kralın saray arşivinde kayıtlı olduğu" gibi belgelere dayalı bilgilerden yararlanmıştır. Ayrıca, Sir John de Mimars tarafından yazılan bir kitaba atıfta bulunarak I. James'in esareti sırasındaki olayları anlatmıştır. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 20-22) Sözlü Kaynaklar: Papaz Sir Philip'ten çekirgelerden kurtaran ikonaya ilişkin hikâyeler, Mary ve Dame Louisa adlı kadınlardan I. Peter'ın gönül işlerine dair bilgiler ve Kıbrıs Constable'ı Philip'ten Kherokitia savaşına ilişkin detaylar gibi tanıklıklara başvurmuştur. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 22-23) Kişisel Bilgiler: Yazar, olayları bizzat gözlemlediği veya deneyimlediği pasajlara da yer vermiştir. Örneğin, 1373-1464 yılları arasında Cenevizlilerin Famagusta'yı işgali sırasında Nesturi Lakha'nın oğullarını bizzat gördüğünü belirtir. Ayrıca, kendisinin ve ağabeyinin 1401'de Sir John de Nores'un kâtibi olduğunu ve 1426'da Kherokitia'da şaraptan sorumlu olduklarını kaydetmiştir. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 23) 4. Diğer Kroniklerle İlişkisi Diomede Strambaldi'nin İtalyanca Kroniği: 16. yüzyıla ait bu kronik, büyük ölçüde Oxford Yazması'nın (O) bir tercümesidir ve hatta O metnine özgü bazı bozulmaları aynen aktarmıştır. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 14) Francis Amadi ve Florio Bustron'un İtalyanca Kronikleri: Bu iki kronik, Makhairas'ın eseriyle önemli paralellikler gösterir, özellikle Venedik versiyonuyla kelimesi kelimesine benzerlikler içerir. Amadi, Halife Ömer'in fetihlerinden başlayıp Lusignan krallarının 1426'daki Kherokitia savaşına kadar olan tarihi anlatır. Florio Bustron ise Amadi'nin eserini kendi sözcükleriyle anlatıp kısaltmış ve adanın Venedik'e bırakıldığı 1489 yılına kadar getirmiştir. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 17-18) Ancak, Amadi'nin Makhairas'ı doğrudan kullanmış olması pek olası değildir; benzerlik, aynı kaynakları kullanmalarından kaynaklanmaktadır. Bu İtalyanca metinler, Grekçe'deki zor pasajların yorumlanması açısından oldukça faydalıdır. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 18) 5. Olası Ortak Kaynak: Dimitrios Daniel Makhairas'ın kroniğinin arka planında, V ve O metinlerindeki ortak bozulmaları ve kelime sıralamasındaki farklılıkları açıklayan önemli bir kaynak olarak Kraliçe Eleanora'nın genç kâtibi Dimitrios Daniel'in eserinin olabileceği varsayılmaktadır. Dimitrios, Ceneviz himayesinde olmasına rağmen Kıbrıslı bir bakış açısıyla olayları gözlemlemiş ve Makhairas ile aynı duyguları paylaşmıştır. Fransızca biliyor ve resmi belgelere erişimi vardı. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 27) 6. Kıbrıs'taki Sosyal ve Dini Yapı Lusignan dönemi Kıbrıs'ında Latin hâkimiyetinin siyasi ve dini boyutları belirgindi. Latin kilisesinin kurulması ve dört Latin piskoposluğunun oluşturulması, Rum Ortodoks piskoposların sayısının azaltılmasına yol açmıştır. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 49) Adada çeşitli etnik ve dini gruplar bir arada yaşamıştır: Rumlar, Latinler (Franklar), Cenevizliler, Venedikliler, Süryaniler, Yahudiler, Ermeniler ve Nesturiler. Latin hâkimiyeti, özellikle Rum Ortodoks halkı üzerinde baskı oluşturmuştur. Örneğin, 1260'taki Constitutio Cypria, Rum başpiskoposluklarının gelecekte görevlendirilmemesini öngörmüştür. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 49) 7. Ekonomik ve Ticari Hayat Kıbrıs, özellikle Mağusa, Doğu Akdeniz ticaretinde önemli bir merkezdi. Ludolph of Suchem gibi seyyahlar, adanın zenginliğinden ve özellikle baharat bolluğundan bahsetmişlerdir. "Mağusa pazarındaki miktar hakkında Ludolph of Suchem’den bilgi ediniriz: in hac civitate in aliqua apotheca est plus de ligno aloe quam quinque currus portare possent." (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 81) Ada, Anadolu ve Suriye ile ticaret yapıyor, özellikle Suriye ile olan ticaret Kıbrıs'ın zenginliği açısından büyük bir kaynak teşkil ediyordu. 8. Kıbrıs'taki Olaylar ve Önemli Şahsiyetler Tapınak Şövalyeleri: Kıbrıs'ı Richard'dan satın almış (1191) ve daha sonra Guy de Lusignan'a devredilmiştir. Tarikatın 1313'te bastırılması ve Limasol'daki merkezleri önemlidir. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 45) I. Peter: Askeri başarıları ve İskenderiye seferiyle ünlüdür. "Salate kentini Tanrı’nın düşmanlarından yenice aldı ve istisnasız herkesi öldürdü." (Berners’ Froissart, ch. ccxvi; Londra, 1812, vol i, s. 274). (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 92) Ancak, zalimliği ve krallık içindeki siyasi çekişmeler nedeniyle 1369'da öldürülmüştür. Cinayetinde kardeşlerinin rolü olup olmadığı tartışma konusudur. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 122) Azize Helena Efsanesi: Kronikte, Azize Helena'nın Kıbrıs'a gelişi, Haç'ı bulması ve adanın otuz altı yıllık kuraklıktan kurtulması gibi efsanelere yer verilmiştir. Stavrovouni (Olympia veya Olympos) Dağı'ndaki Büyük Haç Manastırı, bu efsanelerin önemli bir merkezidir. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 37-40) 9. Para Birimi ve Ölçü Birimleri Lusignan dönemi Kıbrıs'ında çeşitli para birimleri kullanılıyordu: asper veya beyaz Kıbrıs bezantı, altın bezant (nomisma veya hyperpyron) ve Venedik dukası. Kıbrıs asperi zamanla değer kaybetmiştir. Örneğin, "I. Peter zamanında dukanın değeri 2 ¾ beyaz bezant; I. James zamanında 4⅛ bezanttı." (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 42) Vergiler arasında "Stratia" (ordu vergisi) ve "Ocak Vergisi" (kapnikon) gibi Bizans kökenli uygulamalar bulunuyordu. Ocak Vergisi, hane sayısına göre ödeniyordu ve Bizans'a özgü bir uygulamaydı. (BOOK2022060311480000000033.pdf, sayfa 43) Sonuç Leontios Makhairas'ın "Kronaka"sı, Kıbrıs'ın Lusignan Krallığı dönemi ve Geç Orta Çağ'ın karmaşık sosyal, dini, siyasi ve ekonomik yapısına ışık tutan değerli birincil kaynaktır. Yazarın hem Rum hem de Latin kültürüne olan aşinalığı ve kişisel tanıklıkları, dönemin olaylarına ve şahsiyetlerine benzersiz bir bakış açısı sunmaktadır. Kronik, adanın zorlu ama aynı zamanda zengin kültürel mirasını anlamak için temel bir referans noktasıdır. ... Devamını Oku