1. Yönetici Özeti Bu belge, Bahri Sarp Yılmaz ve Yasin Atakan Özkan tarafından kaleme alınan "Istanbul Creative Industries" adlı kitabın önemli temalarını, fikirlerini ve gerçeklerini özetlemektedir. Kitap, 21. yüzyıl küresel politik ekonomisinde ulusların makroekonomik performansında artan bir öneme sahip olan yaratıcı endüstrilerin rolüne odaklanmaktadır. Özellikle G20 üyesi Türkiye'nin yükselen bir ekonomik güç olarak öne çıktığı ve İstanbul'un ülkenin ekonomik büyümesini yönlendiren yaratıc ı endüstriler için kritik bir merkez olduğu vurgulanmaktadır. Halı dokumacılığından mücevhere, dijital oyunlardan sinemaya kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan bu envanter, İstanbul'daki yaratıcı endüstrilerin geçmiş, bugün ve gelecek rollerini anlamak için kapsamlı bir temel sunmaktadır. 2. Ana Temalar ve Kilit Bulgular 2.1. Yaratıcı Endüstrilerin Makroekonomik Önemi ve Türkiye'deki Yükselişi Küresel Eğilim: Yaratıcı endüstrilerin, 21. yüzyıl küresel politik ekonomisinde ulusların makroekonomik performansı için "büyük önem ve vazgeçilmez bir anlam" kazandığı belirtilmektedir. Türkiye'nin Konumu: Bir G20 üyesi olarak Türkiye, "zamanımızın ekonomik alanında yükselen yıldızlardan biri" olarak kendini göstermiştir. İstanbul'un Merkezi Rolü: İstanbul, Türkiye içinde yaratıcı endüstriler için "çok önemli bir merkez" olup, ülkenin ekonomik büyümesine öncülük etmektedir. Kitap, bu endüstrilere odaklanarak halı yapımından mücevhere, dijital oyunlardan sinemaya kadar geniş bir veri yelpazesi sunmaktadır. Büyüme Potansiyeli: Kitap, araştırmacıların bu materyal aracılığıyla yaratıcı endüstrilerin sadece Türkiye'de değil, "aynı zamanda herhangi bir gelişmekte olan ulusta" geçmiş, bugün ve gelecekteki rolünü kolayca öngörebileceklerini iddia etmektedir. 2.2. İstanbul'un Yaratıcı Ekonomideki Ayrıcalıklı Konumu Eşsiz Kapasite: İstanbul, yaratıcı ekonomi sektörleri için "benzeri görülmemiş bir kapasiteye" sahiptir ve bu yüksek kapasitenin şehri küresel bir merkez haline getirmesi beklenmektedir. Temel Direkler: Bu durum, şehrin "zengin kültürel mirası, jeostratejik konumu ve dinamik ve yenilikçi genç nüfusu" sayesinde sağlam bir temel oluşturmaktadır. Çokkültürlülük ve Genç Nüfus: İstanbul'un ayrıcalıklı olmasının iki önemli nedeni vardır: "Birincisi, şehir bir dünya şehri olarak doğmuş ve sayısız imparatorluğun başkenti olmuştur... İkincisi, İstanbul dünyanın en genç nüfusa sahip şehirlerinden biridir." Bu faktörler, yaratıcılığı besleyen güçlü ilham kaynaklarıdır. UNESCO Tanınması: İstanbul, UNESCO tarafından "Tasarım Şehirleri" ağına dahil edilmiştir. 2.3. Yaratıcı Ürün ve Hizmet Ticareti (2002-2015 Verileri) İhracat Büyümesi: Türkiye'nin toplam yaratıcı ürün ihracat hacmi 2009'dan 2014'e kadar istikrarlı bir şekilde artmış ve 9 milyar 882 milyon dolara ulaşmıştır. 2015'te hafif bir düşüşle 8 milyar 690 milyon dolara gerilemiştir. Ticaret Fazlası: 2015'te 5 milyar 130 milyon dolarlık önemli bir ticaret fazlası kaydedilmiştir. Başlıca Kategoriler ve Ülkeler (2015):Tasarım Ürünleri: Türkiye'nin yaratıcı ürün ihracatının %67'sini oluşturmaktadır (5 milyar 792 milyon dolar). Bu kategoride "mücevherat %65'lik bir payla 3 milyar 771 dolar ile başı çekmektedir." Türkiye, dünya mücevher ihracatında 10. sırada yer almaktadır. Başlıca ihracat destinasyonları BAE, İran ve Irak'tır. Zanaat Ürünleri: %2'lik pay ile ikinci en büyük ihracat kategorisidir (2 milyar 754 milyon dolar). "Bu oranla Türkiye, dünya zanaat ihracatı sıralamasında ikinci sırada yer almıştır." Halı ihracatı, bu sektördeki toplam ihracatın %70'ini oluşturarak 1 milyar 931 milyon dolar ile başı çekmektedir ve Türkiye'yi bu sektörde 2015'te dünya birincisi yapmıştır. Başlıca ihracat destinasyonları Suudi Arabistan, ABD, İtalya, Almanya ve Irak'tır. Diğer Kategoriler: Görsel-işitsel, yeni medya, sahne sanatları, yayıncılık ve görsel sanatlar da yaratıcı ürün ihracatına katkıda bulunmaktadır. İthalat: 2015'te yaratıcı ürün ithalatı 3 milyar 560 milyon dolar olmuştur. Tasarım ürünleri ithalatın %66'sını, zanaat ürünleri ise %11'ini oluşturmaktadır. Çin, 1 milyar 682 milyon dolar ile en önemli ithalat partneridir. 2.4. Dijitalleşme ve Bilgi İşlem Teknolojileri Hızla Yayılan Dijital Teknolojiler: İnternet kullanıcı sayısı 2005'teki 1 milyardan 2017 sonunda 3 milyar 578 milyona ulaşmıştır. Türkiye'deki Dijitalleşme: Türkiye'de 2016'da mobil telefon abonesi sayısı 75 milyona ulaşmış; 2018'de bilgi ve iletişim teknolojileri harcamalarının 35 milyar dolara ulaşması beklenmektedir. Fırsatlar: Dijitalleşme, iş modellerini, tüketim alışkanlıklarını ve içerik oluşturma süreçlerini kökten değiştirerek yaratıcı endüstriler için "büyük fırsatlar" yaratmıştır. E-ticaret ve dijital pazarlama alanında önemli büyüme beklenmektedir. Eğlence ve medya sektörü, 2016'da 10.8 milyar dolardan 2021'de 14.8 milyar dolara çıkması beklenmektedir. Zorluklar ve Riskler: Eski organizasyonel yapılar, dijitalleşmenin farkında olmayan yöneticiler, işgücü piyasasında otomasyon riski (%57, OECD ortalaması), altyapı yetersizlikleri ve nitelikli işgücü eksikliği gibi sorunlar bulunmaktadır. Ancak, "yaratıcılık bilgisayarlaşma için bir darboğazdır" ve "sanatçılardan grafik tasarımcılara, PR uzmanlarından yazılım geliştiricilerine kadar yaratıcı mesleklerin bilgisayarlaşma olasılığı daha düşüktür." 2.5. Fikri Mülkiyet Hakları Gelişim: Türkiye'de fikri mülkiyet haklarının korunması, 1995'te kabul edilen ve 1999'da yürürlüğe giren Patent Kanunu ile başlamıştır. Türkiye, AB'ye katılım hedefi doğrultusunda fikri mülkiyet hakları alanında Avrupa uygulamalarıyla uyumlu bir yol izlemektedir. Yasal Çerçeve: Türkiye, Bern, Roma, TRIPS, WPPT ve WCT gibi uluslararası anlaşmalara taraftır. "Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları Koordinasyon Merkezi" (IPRCC) kurulmuştur. Gelişmeler ve Sorunlar: Yeni Sınai Mülkiyet Kanunu (2017) ile mevzuat uyumunda ilerleme kaydedilmiş, ancak telif hakkı mevzuatının kabul edilmesi ve korsanlıkla mücadelede yaptırımların geliştirilmesi gerekmektedir. Fikri mülkiyet ihlallerinde "pirasya ve dolandırıcılık seviyeleri yüksek olmaya devam etmektedir." 2.6. Sektörel Genel Bakış Sinema-Dizi: Yeniden Canlanma: Türk film endüstrisi, 1980'ler ve 1990'lardaki düşüşün ardından 2000'li yılların sonunda "yeniden keşif" ve "kalkış" dönemine girmiştir. Devlet Desteği: 2004'te çıkan yasalarla önemli finansal destek sağlanmış, 2011'de Sinema Genel Müdürlüğü'ne aktif destek, organizasyon ve denetim yetkisi verilmiştir. İstanbul'un Merkezi Konumu: Film yapım şirketlerinin 177'sinin 174'ü İstanbul'dadır. İstanbul, film festivallerine de ev sahipliği yapmaktadır (yılda yaklaşık 40 festivalden 10'u uzun metrajlı film ve yaklaşık 30 program sadece İstanbul'da). Pazar Büyüklüğü: 2017'de 40 milyondan fazla bilet satılmış ve Türk filmleri 473 milyon TL gelir elde etmiştir. TV Dizileri: Türk dizi sektörü, özellikle Ortadoğu'da (Gümüş dizisinin final bölümünü 84 milyon kişi izlemiştir) büyük bir etki yaratmış ve 2017'de 300 milyon dolara ulaşan ihracat geliriyle dünya çapında ilk 5 ülke arasına girmiştir (İngiltere, ABD, Fransa ve Almanya ile birlikte). 2023 hedefi 1 milyar dolardır. Öneriler: Devletin finansal, marka ve organizasyonel destekleri artırması ve korsanlıkla mücadele etmesi önemlidir. Tiyatro: Büyüyen Pazar: Türkiye'deki tiyatro salonlarının sayısı 2016'da 721'den 2017'de 783'e yükselmiş, seyirci sayısı ise 7 milyonu geçmiştir. İstanbul'daki Yoğunluk: 2017'de Türkiye'deki tiyatro salonlarının 227'si İstanbul'dadır. İstanbul'da 2017'de 13.178 performans sergilenmiş ve 2.5 milyondan fazla seyirciye ulaşılmıştır. Tasarım Endüstrileri (Mücevherat, Halı, Endüstriyel Tasarım): Lider İhracat Kalemi: Tasarıma dayalı ürünler, Türkiye'nin yaratıcı ürün ihracatında başı çekmektedir. Mücevherat Sektörü: Köklü Gelenek: Anadolu'nun beş bin yıllık tarihi boyunca farklı medeniyetlerin mücevher kültürlerinin harmanlanmasıyla şekillenmiştir. Kanuni Sultan Süleyman döneminde İstanbul, dünyanın mücevher merkezlerinden biri haline gelmiştir. Küresel Konum: Türkiye, dünya altın mücevher pazar büyüklüğü açısından ilk beş, üretimde ise Hindistan ve İtalya ile birlikte ilk üç ülkedendir. İstanbul'un Önemi: Altın mücevher üretiminin çoğu İstanbul'da yapılmaktadır. İstanbul Altın Borsası ve İstanbul Altın Rafinerisi bu sektörde önemli kurumlardır. Kuyumcukent, sektör üyelerini modern ve teknolojik altyapıyla donatarak uluslararası ölçekte stratejik bir konuma yükseltmeyi hedeflemektedir. İhracat Performansı: 2017'de Türkiye'nin mücevher ihracatı bir önceki yıla göre %35 artışla 3 milyar 296 milyon dolara ulaşmıştır. Altın Mücevherat Ürünleri grubu toplam ihracatın %89'unu oluşturmaktadır. BAE, Kuzey Irak, ABD, Hong Kong ve Almanya başlıca ihracat destinasyonlarıdır. Pazar Tahminleri: 2018-2023 döneminde Türkiye'nin mücevher sektörünün perakende değerinin 7 milyar TL'de stabil kalması beklenmektedir. Markalı ürünlere yöneliş ve düşük değerli ürün üretimi eğilimi gözlemlenmektedir. Eğitim: 2017-2018 akademik yılında Türkiye'de mücevher ve aksesuar tasarımı bölümlerinde 2605 öğrenci, İstanbul'da ise 345 öğrenci eğitim almıştır. Halı Sektörü: Tarihi ve Kültürel Kökler: Halı dokumacılığının Orta Asya'da Türkler arasında başladığı ve Anadolu'ya, oradan da Avrupa'ya yayıldığı kabul edilmektedir. Pazırık halısı, Türk halı sanatının en eski örneğidir. Üretim Türleri: El yapımı ve makine yapımı halı olarak ikiye ayrılır. Küresel Liderlik: 2015 yılında Türkiye, 1.7 milyar dolarla dünyanın en büyük makine yapımı halı ihracatçısı olmuştur. Dünya halı ihracatında %14'lük pay ile Çin'den sonra ikinci sıradadır. İhracat Performansı (2018): Toplam halı ihracatı bir önceki yıla göre %6.2 artışla 1.6 milyar dolara ulaşmıştır. Makine yapımı halı ihracatı %5.1 artışla 1.3 milyar dolar, tufted halı ihracatı %16.1 artışla 215 milyon dolar olmuştur. El yapımı halı ihracatı ise %5.4 düşüşle 37.8 milyon dolara gerilemiştir. Başlıca İhracat Destinasyonları: ABD (%25), Suudi Arabistan, Irak, Almanya, İngiltere, BAE. İstanbul'un Rolü: İstanbul merkezli firmalar, 2018 Ocak-Eylül döneminde 363 milyon dolarlık halı ihracatı gerçekleştirmiştir. İstanbul Halı Müzesi, dünyanın en zengin halı koleksiyonlarından birine sahiptir. Endüstriyel Tasarım: Gelişim: Türkiye'de endüstriyel tasarım, yerli şirketlerin ürün geliştirmesi ve artan rekabetle birlikte önem kazanmıştır. Yarışmalar: IMMIB Endüstriyel Tasarım Yarışmaları ve Design Turkey Endüstriyel Tasarım Ödülleri gibi organizasyonlar, sektörü desteklemektedir. Uluslararası Başarı: Türk tasarımcılar uluslararası yarışmalarda önemli başarılar elde etmiş, A' Design Award 2010-2018 sonuçlarına göre Türkiye en çok ödül alan yedinci ülke olmuştur. Eğitim: 2017-2018 akademik yılında Türkiye'de endüstriyel tasarım bölümlerinde 5094 öğrenci, İstanbul'da ise 2344 öğrenci (%32) eğitim almıştır. Reklamcılık: Büyüyen Sektör: Türkiye'de reklam sektörü, artan özel tüketim ve geleneksel medya kanallarına olan taleple büyümektedir. TV Odaklılık: Televizyon izleme sürelerinin yüksek olması nedeniyle TV, reklam endüstrisinde en büyük gelir kaynağıdır. 2016'da TV ve basından elde edilen gelir, toplam reklam endüstrisinin %78'ini oluşturmuştur. Dijital Reklamcılık: İnternet kullanımının artmasıyla dijital reklamcılık hızla büyümektedir. 2016'da internet reklamcılık geliri bir önceki yıla göre %12 artmıştır. Pazar Büyüklüğü (2017): Türkiye'nin toplam medya ve reklam yatırımları 2.9 milyar dolara ulaşmıştır. İstanbul'un Merkezi Konumu: Reklam sektöründeki işletmelerin %33'ü (3481) ve çalışanların %38.9'u (33.573) İstanbul'dadır. İstanbul, Türkiye reklam sektörünün merkezidir. Müzik: Dijital Dönüşüm: 2000'li yılların başından itibaren internet kullanımının artmasıyla müzik endüstrisinde fiziksel satışlar azalmış, dijital satışlar artmıştır. Pazar Payı: 2017'de müzik endüstrisi gelirlerinin toplamı 54.8 milyon dolara ulaşmış, dijital satışlar 32 milyon dolar olmuştur. Potansiyel: Türkiye'de 48 milyon aktif internet kullanıcısının 21.6 milyonunun müzikle ilgili aktivitelere katıldığı göz önüne alındığında "önemli bir potansiyel" olduğu belirtilmiştir. Festivaller ve Kurumsal Destek: İstanbul Müzik Festivali gibi uluslararası alanda saygın festivaller düzenlenmektedir. İstanbul Büyükşehir Belediyesi de kültür ve sanat etkinliklerini aktif olarak desteklemektedir. İstihdam: "Yaratıcı sanatlar, performans sanatları ve eğlence faaliyetleri" kapsamındaki işyerlerinin %57'si (838) ve sigortalı çalışanların %50'si (6050) İstanbul'dadır. Oyun Endüstrisi: Küresel Büyüme: Dijital oyun endüstrisi, dünya genelinde yüksek gelirli bir sektör haline gelmiştir. 2017'de küresel gelir 96.5 milyar dolara ulaşmış, 2018'de 114.7 milyar dolara yükselmiştir. Newzoo raporuna göre Türkiye, dünya Dijital Oyun Endüstrisi gelirlerinde 18. sıradadır. Türkiye'deki Büyüme: 2017'de Türkiye'de oyuncu sayısı 30 milyona ulaşmış, dijital oyun gelirleri %7.2 artışla 810 milyon dolara çıkmıştır. İstanbul'un Rolü: Dijital Oyun Endüstrisinin kalbi diğer yaratıcı sektörlerde olduğu gibi İstanbul'da atmaktadır. GAMEX ve GAMING ISTANBUL gibi büyük etkinlikler düzenlenmektedir. İstanbul'daki üniversitelerde dijital oyun tasarımı bölümü öğrenci sayısı 2015'ten 2018'e 32'den 240'a yükselmiştir. Gastronomi: Turizm Potansiyeli: Gastronomi turizmi, Türkiye için önemli ve sürdürülebilir bir turizm gelir kaynağıdır. UNESCO Tanınması: Gaziantep (2015) ve Hatay, UNESCO'nun "Yaratıcı Şehirler Ağı"na gastronomi alanında dahil olmuştur. Uluslararası Etkinlikler: "Global Gastroeconomy Summit" ve "Uluslararası İstanbul Mutfak Günleri" gibi önemli organizasyonlar İstanbul'da düzenlenmektedir. İstanbul Mutfağı: İstanbul, tarihi ve kültürel zenginliğiyle "Osmanlı Mutfağı" ve "Türk Mutfağı" gibi zengin bir yelpazeyi yerli ve yabancı turistlere sunmaktadır. Çin, Almanya ve Rusya, İstanbul'da gastronomi turizminin başlıca hedef pazarlarıdır. Eğitim: İstanbul'daki 16 üniversite gastronomi ve mutfak sanatları eğitimi vermektedir. 2018'de Türkiye'deki gastronomi öğrencilerinin %26'sı (2466 öğrenci) İstanbul'da eğitim almıştır. Mutfak Sanatları Akademisi (MSA) gibi önemli özel akademiler de bulunmaktadır. İstihdam: 2016'da İstanbul'da gıda ve içecek sektöründe 31.229 işyeri faaliyet göstermiş ve 203.535 kişi istihdam edilmiştir. 2.7. Kurumsal Çerçeve ve Destekleyici Mekanizmalar Profesyonel Endüstriyel Kuruluşlar: Sinema Genel Müdürlüğü, Türkiye Yayıncılar Birliği, TURSAK, Belgesel Sinemacılar Birliği (BSB), Sinema ve Televizyon Eser Sahipleri Meslek Birliği (SETEM), Sinema Oyuncuları Meslek Birliği (BİROY), Fonogram Yapımcıları Meslek Birliği (MU-YAP), TMMOB Mimarlar Odası, İstanbul Ticaret Odası (İTO), Türk Patent ve Marka Kurumu, Endüstriyel Tasarımcılar Meslek Kuruluşu (ETMK), Reklamcılık Derneği gibi birçok kuruluş bulunmaktadır. Kamu Teşvik Kurumları: İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, İstanbul Şehir Tiyatroları, TÜBİTAK, Devlet Opera ve Balesi, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Şehir Orkestrası. İstihdam ve KOBİ'ler: İstanbul'da genç nüfusun yoğunluğuna rağmen işsizlik önemli bir sorundur. Yaratıcı endüstriler, özellikle gençler ve kadınlar için istihdam yaratmada büyük bir potansiyel sunmaktadır. KOSGEB ve İstanbul Kalkınma Ajansı gibi kurumlar KOBİ'lere ve yaratıcı girişimlere destek sağlamaktadır. Kadın İstihdamı: Türkiye'de kadın istihdam oranı düşüktür (%28), ancak kültürel istihdamda kadınların rolü artmaktadır ve bu alandaki artış oranı erkeklere göre neredeyse iki katıdır. Genç İstihdamı: Türkiye, Avrupa'nın en genç nüfuslu ülkesi olmasına rağmen genç işsizlik oranı OECD ortalamasının üzerindedir (%20.6). Yaratıcı ekonomi, güçlü dijital bileşeni sayesinde genç nüfusu kolayca kendine çekebilir. İşbirlikleri ve İnovasyon Politikası:UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı: İstanbul (tasarım), Gaziantep ve Hatay (gastronomi), Kütahya (zanaatkarlık) bu ağın parçasıdır. İstanbul, Mexico City ve Graz ile işbirliği projeleri yürütmektedir. İnovasyon Stratejisi: Türkiye, 2016-2023 dönemine ait ulusal bilim, teknoloji ve inovasyon stratejileri belirlemiştir. 2016'da Ar-Ge harcamaları 24.6 milyon TL'ye ulaşmış ve GSYİH'deki Ar-Ge payı %0.94'e yükselmiştir. Eksiklikler: Uluslararası ve yerel işbirliği düzeyleri yetersizdir. 3. Sonuç ve Tavsiyeler Yaratıcı endüstriler, çağımızın siyasi ekonomisinde gelişmekte olan ülkeler için önemli bir sosyal ve ekonomik gelir kaynağıdır. Türkiye, kadim gelenekleri ve zengin kültürel mirasıyla bu alanda büyük bir potansiyele sahiptir. İstanbul, iki imparatorluğa başkentlik yapmış olması, çokkültürlü yapısı, jeostratejik konumu, dinamik genç ve eğitimli nüfusuyla yaratıcı endüstrilerin gelişimi için eşsiz fırsatlar sunmaktadır. Şehir, her yıl 15 milyondan fazla turisti ağırlamakta ve bu sayı artmaya devam etmektedir. İstanbul'un yaratıcı ihracat kalemlerinde tasarım ürünleri (mücevherat, halı, endüstriyel tasarım), TV dizileri ve dijital oyun endüstrisi öne çıkmaktadır. Reklamcılık ve gastronomi de şehir ekonomisinde önemli yer tutmaktadır. Ancak, bu büyük ekonomik hacme rağmen sürdürülebilir ve etkili önlemler alınması gerekmektedir: İşbirliklerinin Güçlendirilmesi: İstanbul'daki kamu ve özel sektör aktörleri arasında uluslararası ve yerel işbirliği düzeyleri yetersizdir. Uluslararası işbirliği ve kolektif ağlar güçlendirilmeli, geliştirilmeli ve genişletilmelidir. Kamu kurumları ve üniversiteler bu konuda büyük sorumluluk üstlenmelidir. Yaratıcı Ekonomik Kümelenme Politikaları: İstanbul için yaratıcı ekonomik kümelenme politikalarının geliştirilmesi ve sürdürülmesi gerektiği açıktır. Kümelenme ve işbirliği eksikliği, açık ve etkili bir İstanbul yaratıcı ekonomik stratejisinin gelişimini geciktirmekte ve hızlı büyümeyi engellemektedir. Kurumsal Yapılanma: Kitap, "İstanbul Yaratıcı Ekonomi Ajansı"nın kurulmasını tavsiye etmektedir. Bu ajans, kamu ve özel kurumların yanı sıra sivil toplum kuruluşlarının kaynaklarını ve kapasitelerini koordine eden ve entegre eden bir uygulayıcı kurum olarak işlev görmelidir. Bu, İstanbul'un yaratıcı endüstrileri için önemli bir gereklilik olarak kabul edilmelidir. ... Devamını Oku