1. Siyasi ve Ekonomik Dönüşüm: Demokrat Parti dönemi (1950-1960), "Türkiye Cumhuriyeti tarihinde pek çok açıdan bir dönüm noktası olarak kabul edilmektedir. Siyasî anlamda, ilk defa seçim sonuçları ile iktidar el değiştirmiştir." (Evsile, Önsöz, s. 15). Ekonomide, 1950'ye kadar uygulanan karma ekonomi ve devlet işletmeciliği modeli terk edilerek liberal ekonomiye geçilmiştir. 1954'ten sonra ise tarım ve dış ticarete dayalı sanayileşme politikası yerine ithal ikamesine yönelik sanayi politikalar ı benimsenmiştir. (Evsile, Önsöz, s. 15). Hükümet programlarında ziraat, "iktisadî bünyenin temeli olarak kabul edilmiş" ve ziraî üretimin artmasıyla sosyal adaletin gerçekleşeceği ifade edilmiştir. (Evsile, Önsöz, s. 15). Ulaştırma ve bayındırlık işlerine de "ziraat ve millî ekonomi ile yakından alâkalı mevzular olarak kıymet verilmiştir." (Evsile, Önsöz, s. 15). 2. Eğitim Hizmetleri: İstikrarsızlık: 10 yıllık Demokrat Parti iktidarı döneminde Millî Eğitim Bakanlığı'nda 9 defa görev değişimi yaşanmış ve kurulan 5 hükümetten 2'sinin programında eğitim konusuna yer verilmemiştir. Bu durum, eğitim alanında istikrarsız bir uygulama olduğunu göstermektedir. (Evsile, Sonuç, s. 54; Evsile, Eğitim Hizmetleri, s. 17). Eğitim Sistemi Tartışmaları: Fransız ve Alman sistemleri yerine Amerikan eğitim sistemine geçiş gibi tartışmalar yaşanmıştır. Ancak Millî Eğitim Bakanı, başka ülkelerin sistemlerini aynen almadıklarını, kendi sosyal yapılarına uygun hale getirdikten sonra iyi taraflarını aldıklarını belirtmiştir. (Evsile, Eğitim Politikaları Hakkında Tartışmalar, s. 20-22). Okul Sayıları ve Okullaşma Oranları:İlkokul sayısı 1950'de 12.511 iken 1960'da 22.011'e çıkmıştır. (Evsile, Okullar, s. 28). Ortaokul sayısı 1950'de 215'ten 1960'ta 688'e, lise sayısı 59'dan 138'e yükselmiştir. (Evsile, Ortaokullar, s. 30; Liseler ve Meslek Okulları, s. 31). Üniversite sayısı 6'ya ulaşmış (Karadeniz Teknik, Ege, Atatürk ve Ortadoğu Teknik Üniversiteleri kurulmuştur). (Evsile, Üniversiteler, s. 35-36). Ancak ilkokul çağındaki çocukların okullara alınma oranı 1950'de %59 iken 1960'ta %72'ye çıkmasına rağmen, nüfus artış hızının gerisinde kalındığı ve hala %28'inin okula gidemediği belirtilmiştir. (Evsile, İlkokullar, s. 30). Okuryazar oranı 1950'de %40 iken 1960'ta hala %40 olarak tespit edilmiştir. (Evsile, Okuma Yazma Kursları ve Okuryazar Oranları, s. 39). Öğretmen Sorunları: Köy öğretmenlerinin maaş yetersizliği ve geçim sıkıntısı nedeniyle meslekten istifa etmeleri gibi sorunlar yaşanmıştır. Liselerde branş öğretmeni açığı ciddi boyutlara ulaşarak "Öğretmen Buhranı" olarak nitelendirilmiştir. (Evsile, Öğretmenler, s. 42-45). Köy Enstitüleri: Köy Enstitüleri, 1954'te Öğretmen Okulları ile birleştirilerek "İlköğretmen Okulları" adını almıştır. Bu kararın siyasi gerekçelerle alındığı ve yabancı uzman raporlarına dayandığı iddia edilmiştir. (Evsile, Köy Enstitülerinden Öğretmen Okullarına Geçiş, s. 34-35). Din Eğitimi: İmam Hatip Okulları açılmış ve din derslerinin ilk ve ortaöğretimde yetersiz olduğu tartışılmıştır. (Evsile, İmam Hatip Okulları, s. 32-33). 3. Sağlık Hizmetleri: Hastaneler ve Yatak Sayıları: Sağlık hizmetlerine özel bir önem verilerek hastane binaları inşaına ve yatak sayılarının artırılmasına odaklanılmıştır. Devlet Hastanesi sayısı 1950'de 51'den 1956'da 121'e, yatak sayısı 7329'dan 15.000'e çıkarılmıştır. Sağlık merkezleri 22'den 241'e yükselmiştir. (Evsile, Hastaneler ve Hasta Yatak Sayıları, s. 59-61). Personel Eksikliği: Doktor sayısı 1953'te 7353'ten 1957'de 10.919'a çıkmasına rağmen, 1958'de 800 kadronun boş kaldığı ifade edilmiştir. Doktorların %75'inin geçim şartlarının ortalamanın altında olduğu ve maaşlarının yetersiz olduğu belirtilmiştir. (Evsile, Doktorlar, s. 65). Hemşirelik mesleği yasal düzenleme ile desteklenmiş ancak personel eksikliği devam etmiştir. (Evsile, Hemşireler, s. 66). Hastalıklarla Mücadele: Sıtma ile mücadele başarılı olmuş, sıtmalı oranı 1960'ta onbinde 2'ye düşmüştür. Veremle ciddi mücadele edilmesine rağmen 1958'de hala yılda 40.000 kişi veremden hayatını kaybetmiştir. (Evsile, Sıtma, s. 68-69; Verem, s. 69-72). Sağlık Hizmetlerindeki Eksiklikler: Hastane ve doktor sayılarındaki artışa rağmen bölgelerarası eşitsizlik devam etmiştir. Hakkari'de hastane, Urfa'da doğum ve çocuk bakımevi olmaması gibi sorunlar dile getirilmiştir. Doktorların büyük şehirlerde yoğunlaşması, kırsal bölgelerde doktor eksikliğine yol açmıştır. (Evsile, Sağlık Hizmetlerinde Görülen Eksiklikler, s. 75-76). Ölüm Oranları: 1955'te ölüm oranı binde 20 olarak tespit edilmiş, çocuk ölümleri ise binde 129-158 arasında değişmiştir. Türkiye'de ortalama ömür süresinin 30 yıl olduğu belirtilmiştir. (Evsile, Ölüm Oranları, s. 77). 4. Bayındırlık Hizmetleri: Ulaştırma Politikası: Demokrat Parti, önceki iktidarın demiryollarına verdiği önemin aksine, "karayollarına ehemmiyet vereceğiz" diyerek karayolu yapımına odaklanmıştır. (Evsile, Giriş, s. 81). Karayolları Gelişimi:Her mevsim geçişe uygun yolların toplamı 1950'de 17.465 km iken 1960'ta 40.800 km'ye, asfalt yollar 1624 km'den 6200 km'ye çıkarılmıştır. (Evsile, Karayolları, s. 86). Köy yolları 54.670 km'ye ulaşmış, 38.795 metrelik köprü yapılmıştır. (Evsile, Karayolları, s. 87). 1950-1960 yılları arasında yol yapımı için 1.891.000.000 lira harcanmıştır. (Evsile, Karayolları, s. 88). Motorlu taşıt sayısı 1950'de 32.564'ten 1960'ta 114.208'e yükselmiştir. (Evsile, Karayolları, s. 90). Yol Vergisi, akaryakıttan alınmak üzere değiştirilmiştir. (Evsile, Karayolları, s. 94). Demiryolları: Karayollarına ağırlık verilmesi nedeniyle demiryolları ikinci planda kalmıştır. 1950'de 7671 km olan demiryolu ağına sadece 224 km ilave edilerek 7895 km'ye ulaşmıştır. Doğu Anadolu'dan demiryolu talepleri devam etmiştir. (Evsile, Demiryolları, s. 95-97). Denizyolları ve Havayolları:Deniz ticaret filosu kapasitesi 1949'da 434.000 tondan 1959'da 650.000 tona çıkarılmıştır. (Evsile, Denizyolları, s. 101). Havayollarında taşınan yolcu sayısı 1950'de 86.331'den 1959'da 394.212'ye ulaşmıştır. Yeni havaalanları ve pist uzunlukları artırılmıştır. (Evsile, Havayolları, s. 103). Türk Hava Yolları, İngiliz Denizaşırı Havayolları ile ortaklık kurarak teknolojik gelişim sağlamıştır. (Evsile, Havayolları, s. 103-104). Uçak sanayii kurma tartışmaları yaşanmış, ancak "Tayyare Motor Fabrikası"nın "Traktör Fabrikası"na çevrilmesi gibi kararlar alınmıştır. (Evsile, Havayolları, s. 104-105). Limanlar: Yeni limanlar inşa edilmiş ve kapasite artışı sağlanmıştır. (Evsile, Limanlar, s. 105-107). Posta Hizmetleri: PTT merkezi ve telefon abone sayısı önemli ölçüde artırılmıştır. (Evsile, Posta Hizmetleri, s. 109-110). Su İşleri: Temiz içme suyuna kavuşturulan köy sayısı 32.000'e ulaşmış, sulanabilen ve bataklıktan kurtarılan arazi miktarları artırılmıştır. 11 yeni barajın hizmete girmesiyle elektrik üretimine de katkı sağlanmıştır. (Evsile, Su İşleri, s. 110-114). Kalkınma Programları ve Şehir İmarı: Köy Kalkınması ve Doğu Kalkınması gibi önceki dönem projeleri devam ettirilmemiştir. Bunun yerine İstanbul ve Ankara gibi büyük şehirlerin imarına öncelik verilmiştir. (Evsile, Kalkınma Programları, s. 115-116; Büyük Şehirlerin İmarı, s. 116-117). 5. Adalet Hizmetleri: Adalet Sistemi: Demokrat Parti, "adaletin kısa sürede tecelli etmesi ve vatandaşların kolay ve ucuz bir şekilde adalete ulaşması"nı hedeflemiştir. (Evsile, Giriş, s. 121). Mahkemeler: Yeni mahkemeler açılmış ve davaların hızlandırılması hedeflenmiştir. Ancak dava dosyalarının çok artmasından ve davaların uzamasından şikayetler gelmiştir. (Evsile, Mahkemeler, s. 125-126). Hakim Teminatı: Hakim kadrolarının yetersizliği, maaşların düşük olması ve siyasi baskılar nedeniyle hakim teminatının tam olarak sağlanamadığı eleştirilmiştir. (Evsile, Hakimler ve Hakim Teminatı, s. 128-130). Cezaevleri: Cezaevlerinin sayısı ve nitelikleri artırılmaya çalışılmış, ancak kapasite yetersizliği devam etmiştir. (Evsile, Cezaevleri, s. 131-132). Mahkumlar: 1950'de çıkarılan afla birçok hükümlü serbest bırakılmış, ancak yeniden suç işleme oranlarının yüksek olduğu belirtilmiştir. (Evsile, Mahkûmlar, s. 132-133). Kadastro Faaliyetleri: Kadastro çalışmaları hızlandırılmış, ancak 1959 itibarıyla toplam arazinin ancak 1/5'inin kadastrosu tamamlanabilmiştir. (Evsile, Kadastro Faaliyetleri, s. 134-135). 6. Ziraat ve Hayvancılık: Toprak Dağıtımı: Topraksız çiftçilere toprak dağıtımı faaliyetleri artırılmış, 1950-1959 yılları arasında 16.812.335 dönüm toprak dağıtılmıştır. (Evsile, Toprak Dağıtımı Mera Tahsisi, s. 140-141). Ancak toprak dağıtımında bazı aksaklıklar ve yanlışlıklar yaşanmıştır. (Evsile, Toprak Dağıtımında Yaşanan Sıkıntılar, s. 141-143). Ekilebilen Arazi ve Nüfus: Ekilebilen arazi miktarı ülke topraklarının %30'una ulaşmıştır. Nüfusun %80'i ziraatle uğraşmaktadır. (Evsile, Ekilebilen Arazi Miktarı, s. 143-144; Ziraatle Uğraşan Nüfus, s. 145). Ziraat İşçiliği: Toprak sahibi olmayan veya ücretle çalışan ziraat işçilerinin sayısının 3,5 milyonu bulduğu ve bu işçilerin zorlu çalışma şartları ve düşük ücretlerden şikayetçi olduğu belirtilmiştir. (Evsile, Ziraat İşçiliği Meselesi, s. 146-147). Traktör ve Makineleşme: Traktör sayısı 1950'de 6.000'den 1960'ta 43.800'e çıkarılarak önemli bir artış sağlanmıştır. (Evsile, Traktör, s. 148-149). Ancak farklı marka ve çeşitlerde traktör ithali, yedek parça ve tamir sorunlarına yol açmış, köylerde "traktör mezarlıkları" oluştuğu ifade edilmiştir. (Evsile, Pulluk-Karasaban, s. 150-151). Zirai Üretim:Hububat üretimi 1959'da 15.000.000 tona ulaşmıştır. Türkiye, buğday ithal eden konumdan ihraç eden konuma gelmiştir. (Evsile, Hububat, s. 152-153). Tütün, şekerpancarı, çay ve pamuk üretiminde artışlar yaşanmıştır. (Evsile, Tütün, s. 153-154; Şekerpancarı, s. 157; Çay, s. 158; Pamuk, s. 158-159). Tütün üreticileri kaçakçılık ve devlet kesintileri gibi sorunlarla karşılaşmıştır. (Evsile, Tütün Üreticisinin Sıkıntıları, s. 154-157). Hayvancılık: Mera alanlarının ziraate açılması hayvancılığı olumsuz etkilemiş, ancak hayvan varlığı korunmuştur. Hayvan sağlığı ve veteriner eksikliği sorunları dile getirilmiştir. (Evsile, Hayvancılık, s. 159-161). Ormancılık: Orman varlığının korunması ve orman köylülerinin ürünlerden faydalanması konularında yeterli başarı sağlanamamıştır. Orman yangınları ve yasadışı kesimler devam etmiştir. (Evsile, Ormancılık, s. 161-163). Balıkçılık: Dinamitle avlanma ve Yunanlı balıkçıların Türk sularında avlanması gibi sorunlar dile getirilmiştir. (Evsile, Balıkçılık, s. 164-165). 7. Sanayi ve Ticaret: Sanayi Politikası: Demokrat Parti, devletçilik yerine özel teşebbüsün teşvikini hedeflemiş, ancak ekonomide devlet etkisi devam etmiş ve karma ekonomiye yönelmek zorunda kalınmıştır. (Evsile, Giriş, s. 169-170; Sonuç, s. 186-187). Yeni Sanayi Kuruluşları: Denizcilik Bankası, Et ve Balık Kurumu, Azot Sanayii, Türkiye Petrolleri, Çimento Sanayii, Yem Sanayii gibi yeni kamu sanayi kuruluşları kurulmuştur. (Evsile, Demokrat Parti Döneminde Kurulan Kamu Sanayi Kuruluşları, s. 174-175). Üretim Artışları: Şeker, pamuk ipliği, pamuklu dokuma, kağıt, çimento, ham petrol, taşkömürü gibi birçok sanayi ürününün üretiminde önemli artışlar kaydedilmiştir. (Evsile, Sanayi Üretim Rakamları 1950-1955, s. 179-181). İş Hayatı:İşçi sayısı 1951'de 362.548'den 1960'ta 750.000'e yükselmiştir. (Evsile, İşçi Sayıları, s. 181-182). Sendikalaşma oranları artmıştır. (Evsile, İşçi Sayıları, s. 182). İşçi ücretleri ve asgari ücret uygulamaları devam etmiş, ancak işçilerin geçim sıkıntısı ve düşük ücretler eleştirilmiştir. (Evsile, İşçi Ücretleri, s. 182-183). İşçi meskenleri inşaatında önemli ilerlemeler kaydedilmesine rağmen, ihtiyaçlar tam olarak karşılanamamıştır. (Evsile, İşçi Meskenleri, s. 183-184). İşsizlik sigortası, toplu iş sözleşmeleri gibi işçi haklarına yönelik talepler gündeme gelmiştir. (Evsile, İş Hayatının Problemleri, s. 184-185). Ticaret Politikası: Hükümet programlarında dış ticarette istikrar, üretimin teşviki, yabancı sermayeden faydalanma ve fiyat kontrolü gibi hedefler belirlenmiştir. (Evsile, Giriş, s. 188-190). Dış Ticaret: 1950-1954 arasında dışa açık ve serbest ticaret politikası izlenmiş, ancak ithalat artışı dış açıkları kronik hale getirmiş ve ekonomi dış yardım ve kredilere bağımlı hale gelmiştir. (Evsile, Giriş, s. 170). DP dönemi, Türkiye Cumhuriyeti için bir dönüşüm sürecini temsil etmekle birlikte, birçok alanda önemli ilerlemeler kaydedilirken, bazı alanlarda hedeflenen noktalara ulaşılamamış ve yeni sorunlar ortaya çıkmıştır. ... Devamını Oku