Ana Temalar ve Önemli Fikirler/Gerçekler: 1. Tayvan'ın Çevre Politikalarının Gelişimi ve Önceliği: Tayvan, 2000 yılından bu yana kapsamlı çevre politikaları oluşturmuş ve uygulamıştır. Bu durum, özellikle Türkiye ve diğer gelişmekte olan ülkeler için çevresel politika oluşturma, çevre hukuku, çevre örgütlenmesi ve çevresel uygulamalar konusunda hem yerel, hem ulusal hem de küresel düzeyde bir model olarak takip edilmelidir. Alıntı: "Taiwan can be seen among a few countries such as, Japan and So uth Korea who caught democratic and economic development at the same time. As a country Taiwan which have formed and applied comprehensive environmental policies since 2000, should be followed as a model on the formation of environmental policies, environmental law, environmental organization and environmental practices on local, national and global levels, especially by Turkey and the other developing countries." Temel argüman, Tayvan'ın hızlı sanayileşme sürecinin neden olduğu çevresel tahribatı kısa sürede kapsamlı ve etkili çevre politikalarıyla ele alması, çevre yasalarını zamanla geliştirmesi ve etkin bir şekilde uygulamasıdır. Alıntı: "The basic argument we try to support with this study is that Taiwan has established extensive and effective environmental policies in a short time for the protection of environment which is destroyed by a rapid industrialization process; Taiwan has improved and looked through environmental laws and regulations over time and implemented them effectively." 2. Demokratikleşme ve Çevre Bilincinin Artışı: Tayvan'da sıkıyönetim döneminde (1950-1987), öncelik ulusal güvenlik ve ekonomik büyümeydi, çevre kalitesi ise üçüncü plandaydı ve çevresel sorunlar arttı. Alıntı: "During the period of martial law, when the priority was national security and economic growth, environmental quality was in third place and environment problems increased as a result." 1987'de sıkıyönetimin kaldırılması, Tayvan'ın ulusal çevre örgütleri için bir dönüm noktası oldu. Yeni Çevre Vakfı, Tayvan Greenpeace, Tayvan Çevre Koruma Birliği (TEPU) gibi birinci nesil çevre örgütleri kuruldu. Çevre bilinci 1980'lerden itibaren bireyler arasında gelişti ve kamu yararı, hükümet, STK'lar ve çevre hareketini savunan aktivistler için önem kazandı. 1991'de Tayvan gazeteleri, genellikle 1980'lerde başlayan 278 çevresel protestoyu kaydetti. Alıntı: "During this period of priority national security and economic growth, environmental quality was in third place, and as a result, since 1987, increasing awareness of the environment among individuals has developed and become important for public good, government, NGOs and activists advocating the environmental movement." 3. Tayvan'ın Çevresel Sorunları: Tayvan, sanayileşme ve ekonomik büyüme nedeniyle hava, su, toprak ve gürültü kirliliği, biyolojik çeşitliliğin tahribatı, atık sorunu gibi önemli çevresel sorunlarla karşı karşıya kalmıştır. Alıntı: "Taiwan’s farmers are among the most intensive users of agrochemicals in the World (Anonymous, 1995: 11). The rate of motor vehicles per km2 is 15 times that of the USA (Anonymous, 1995: 11). All these have an important place in spreading local environmental problems." 2011'de Tayvan'ın toplam ekolojik ayak izi ada yüzölçümünün 42 katıydı, bu da küresel ısınma sorununun ciddiyetini ve ekolojik sürdürülebilirlik açısından önemli ipuçları vermektedir. Alıntı: "Taiwan’s ecological footprint for the period 1994-2007 was 6.54 gha per person in 2007. Taiwan’s total footprint is 42 times the area of Taiwan island." Nükleer enerji ve atık yönetimi de önemli sorunlar arasındadır. Özellikle 1999 depremi, binaların düşük kalitesini ve küçük ölçekli işletmelerin atık deşarj sorununu ortaya çıkarmıştır. Alıntı: "Another problem that Taiwan faced in the past years was the problem of domestic and industrial waste. Until the mid-1990s, household garbage was accumulating on the streets and there was no serious recycling policy (Grano, 2015: 49). The earthquake that affected Taiwan in 1999 by revealing the low quality of buildings and cheap construction; Small-scale enterprises discharging liquid and solid wastes to water and landfills were major problems." Tayvan, kömüre dayalı enerjinin kullanılması ve doğal gaz boru hattı projelerinin çevresel etkileri gibi enerji politikalarıyla ilgili sorunlar yaşamaktadır. Alıntı (Yeşil Parti Röportajı): "In order to place the system of solar panel they cut natural forests to put solar system... Natural gas is better than coal but there is also a problem. We have to buy natural gas from the other countries... After the construction there may appear an endemic type of plant so this pipe line may disturb the life of species or plants. So there appears a new type of environmental problem." 4. Tayvan'ın Çevre Hukuku ve Yönetimi: Tayvan Anayasası, Çin Cumhuriyeti (ROC) Anayasası ve Ek Maddeleri, çevrenin korunması ve sürdürülebilir kalkınma hedefini temel almıştır. Özellikle Anayasa'nın 10. maddesi, sürdürülebilir kalkınmanın önemini ve insanca bir çevre hakkını vurgular. Alıntı: "Article 10 (2)- The Amendment to the Constitution of the Republic of China sets out the basis of national development policies for Taiwan. This provision stresses the importance of the goal of sustainable development and guarantees the right to a decent environment (Shih, 2002: 80)." Çevre Koruma İdaresi (EPA), 1987'de kurulmuş ve Tayvan'ın en üst düzey çevre yönetim organıdır. EPA'nın 93 yasa ve düzenlemeyi uygulama yükümlülüğü bulunmaktadır. Alıntı (Wu Chia-lin Röportajı): "The current framework of Taiwan’s environmental regulation is based on the Basic Environment Act as the guiding principle and legal source. The Environmental Protection Administration has 18 regulations that fall into four categories: prevention, control, relief, and organization." "Temel Çevre Yasası" (Basic Environment Act) 2002 yılında yürürlüğe girmiş ve 3. maddesi, ekonomik, teknolojik ve sosyal gelişmenin çevre üzerinde ciddi olumsuz etkisi olduğunda çevrenin korunmasının öncelikli olduğunu belirtmiştir. Alıntı: "Article 3 of this law states, “For the first time in the history of Taiwan, the goal of environmental protection has passed the economic development” (Grano, 2015: 29)." Hava Kirliliği Kontrol Yasası, Sera Gazı Azaltma ve Yönetim Yasası, Gürültü Kontrol Yasası, Su Kirliliği Kontrol Yasası, İçme Suyu Yönetim Yasası, Atık Yönetimi Yasası, Kaynak Geri Dönüşüm Yasası, Çevresel Maddeler Kontrol Yasası ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Yasası gibi bir dizi özel çevre yasası mevcuttur. Tayvan, çevre yönetimine bütünsel bir yaklaşım benimsemekte ve farklı bakanlıklar ile kurumlar arasında koordinasyonu sağlamaya çalışmaktadır. Çevre ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı'nın kurulması uzun süredir gündemdedir. Alıntı: "The establishment of the Ministry of Environment and Resources which has been on Taiwan’s agenda for a long time, can be described as a milestone in terms of environmental protection (Anonymous, 2010)." 5. Uluslararası Ortamda Tayvan'ın Çevre Politikası: Tayvan, 1971'den beri Birleşmiş Milletler sistemi dışında kalmasına rağmen, uluslararası çevresel anlaşmaların ve Birleşmiş Milletler düzenlemelerinin gerekliliklerini yerine getirmeye çalışmaktadır. Alıntı: "Although being kept out of United Nations system since 1971, Taiwan fulfills international global warming and climate change policies by coherent local, national and global environmental policies according to United Nations regulations." Tayvan, CITES (Nesli Tehlike Altındaki Türlerin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme) ve Montreal Protokolü gibi anlaşmalara taraf olmamasına rağmen, ticaret yaptırımlarıyla karşılaşmamak için ilgili hükümleri gönüllü olarak uygulamıştır. Alıntı: "Although Taiwan was not a party to the CITES, it took the necessary precautions and reviewed the (dated 1984) Wildlife Conservation Act in 1994, complying with CITES and avoiding trade sanctions and restrictions from CITES (Shih, 2005: 122)." Sera Gazı Azaltma ve Yönetim Yasası (2015), Tayvan'ın 2050 yılına kadar sera gazı emisyonlarını 2005 seviyelerinin %50 altına indirmeyi hedeflemektedir. Bu, Paris Anlaşması'na uyum çabalarının bir parçasıdır. Alıntı: "Greenhouse Gas Reduction and Management Act, which aims to reduce Taiwan’s greenhouse gas emissions to 50% of the 2005 level by 2050, was enacted in 2015." Tayvan, iklim değişikliğiyle mücadelede küresel bir ortak olarak UNFCCC'ye (Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi) katılım arzusunu dile getirmekte ve gözlemci statüsünde COP toplantılarına katılmaktadır. Alıntı (Wu Chia-lin Röportajı): "Due to political factors, Taiwan cannot formally participate in various international environmental protection conventions. Although the Environmental Protection Administration still spontaneously follows the norms of international environmental protection conventions and actively participates in international environmental affairs, we still hope to have the opportunity to participate directly and share our experiences." Tayvan, Yeşil Teknoloji ve çevre yönetimi alanındaki deneyimlerini gelişmekte olan ülkelerle paylaşmakta ve Marshall Adaları, Belize ve Ürdün gibi ülkelere projelerle destek sağlamaktadır. Alıntı: "Taiwan has delivered food and energy security to developing countries, green technology, LED Street lights, biodiversity protection, natural disaster management, post-disaster reconstruction, afforestation, environmental protection, water resources management, flood protection, etc. It has contributed with projects in many fields." 6. Halk Katılımı ve Çevre Eğitimi: Tayvan'da çevre bilinci 1980'lerden bu yana artmış ve sivil toplum kuruluşları (STK'lar) çevre koruma inisiyatiflerinde önemli rol oynamıştır. Alıntı (Wu Chia-lin Röportajı): "The Environmental Protection Administration attaches great importance to public participation in environmental protection. For many years, NGOs have played a very important role in environmental protection initiatives and issues." 2010 yılında yürürlüğe giren "Çevre Eğitimi Yasası" (Environmental Education Act), vatandaşların, işletmelerin, okulların ve kamu kurumlarının çevre eğitimine katılımını zorunlu kılmaktadır. Alıntı: "Taiwan promulgated the Environmental Education Act in 2010, which established competent authorities and integrated mechanisms for different agencies. Furthermore, it compiled budgetary funds and deepened its environmental awareness and actions for different age groups such as businesses, schools, communities, and families." Kamu, çevre sorunlarına karşı duyarlı olup, özellikle atık toplama ve geri dönüşüm gibi konularda yüksek memnuniyet bildirmektedir. 7. Türkiye İçin Model Olma Potansiyeli: Tayvan'ın çevre bilinci, çevre sorunlarına bütünsel yaklaşımı, tüm sektörlerde çevre koruma başarısı, sağlam çevre koruma mevzuatı, vatandaşların çevre bilincini artırması, çevre eğitimini yaygınlaştırması ve sürdürülebilir kalkınma politikası hedefine ulaşması, Türkiye için bir model olabilir. Alıntı: "As a result, the environmental policy in Taiwan can be seen as a model for the Turkish environmental policy to be more successful in the following issues: 1. High environmental awareness 2. Holistic approach to environmental problem 3. Achievement of environmental protection in all sectors 4. Creating a robust environmental protection legislation 5. Improving citizens’ environmental awareness 6. Extending environmental education 7. Promoting Citizen participation in environmental protection 8. Achievement of sustainable development policy goal" Tayvan'ın kapsamlı çevre mevzuatı ve politika uygulama süreçleri, Türkiye'nin kendi çevre politikasını yeniden yapılandırmasında rehberlik edebilir. Tayvan'ın çevre teknolojilerine yaptığı yatırımlar ve çevre uygulamaları Türkiye'ye transfer edilebilir, bu da küresel çevrenin iyileştirilmesine katkıda bulunabilir. Alıntı: "Taiwan, which has made significant progress in environmental protection in recent years and invested on environmental technologies, may also transfer green technology and environmental practice to Turkey." Sonuç: Tayvan, hızlı sanayileşmenin getirdiği çevresel zorluklara rağmen, kapsamlı ve bütünsel bir çevre politikası geliştirmiş, güçlü bir yasal çerçeve oluşturmuş ve halk katılımını teşvik etmiştir. Birleşmiş Milletler sistemi dışında kalmasına rağmen, uluslararası çevre anlaşmalarına "sanki bir üye gibi" uyum sağlama çabaları, küresel çevre sorunlarıyla mücadeledeki kararlılığını göstermektedir. Bu yönleriyle Tayvan, özellikle gelişmekte olan ülkeler için sürdürülebilir kalkınma hedefine ulaşmada önemli bir model teşkil etmektedir. Türkiye'nin, Tayvan'ın bu başarılı deneyimlerini inceleyerek kendi çevre politikalarını geliştirmesi ve iki ülke arasında çevre alanında güçlü bir işbirliği kurması, hem ulusal hem de küresel düzeyde çevresel iyileşmeye katkı sağlayacaktır. ... Devamını Oku